an03.pdf

Vol.3 (3/2003)

internetowy magazyn astronautyczny

Hellas Sat 2 Beidou 1C Kosmos 2398

AMC 9 Thuraya 2 Optus C1 Bsat

2C Mo³nia 3-53 OrbView 3 Gsat2

Monitor-E Mimosa MOST

CubeSat-XI-IV CUTE-I CanX-1

AAU Cubesat

Ÿ Ÿ

Ÿ Ÿ Ÿ

Ÿ Ÿ

DTUsat

QuakeSat

http://astronautilus.republika.pl

...siêgnij gwiazd...

Ÿ Ÿ

Ÿ Ÿ Ÿ Ÿ

Z okazji wakacji i wakacyjnego odpoczynku, odpoczywa i redakcja AN – po

sesyjnych zmaganiach, kilkunastu egzaminach, praktykach... St ad pierwszy wa-

kacyjny numer w nieco okrojonym wymiarze. Zamieszczone zostaly informacje

o najnowszych startach okoloziemskich satelitow, w tym dominuj acych satelitach

geostacjonarnych oraz kilku mikrosatelitach. Celowo pomini eto opisy misji plane-

tarnych – wiele o nich b edzie w nast epnym numerze, ktory powinien ukaza si e pod

koniec sierpnia. Zach ecam do uwaznego sledzenia informacji na naszej stronie.

Wakacyjny czas poswi econy jest takze kwestiom technicznym: na przerobienie

poprzednich numerow na formaty PDF (w wersjach pelnokolorowej i oszcz ednej

– czarno-bialej dla latwego drukowania) oraz TXT (dedykowany osobom lubi acym

informacje w ” czystej formie“). Jak nietrudno zauwazyc magzayn ma tez nowy lay-

out, w miar e elegancki i bardziej przyjazny sieci niz dotychczasowy Word owski. Ale

i sama strona magazynu ulegla metamorfozie: bogatsza graﬁka, wi ecej informacji,

przejrzysta nawigacja. Idzie ku lepszemu i pracy poki co nie brakuje. Oczywiscie

nadal z otwartymi ramionami powitam wszystkich ch etnych do wspolpracy.

Zycz e milej lektury i mile sp edzonych cieplych wakacyjnych nocy – na obser-

wacji pi eknego nieba, rzecz jasna :)

Andrzej Kotarba

Internetowy dwumiesiêcznik popular-

nonaukowy poœwiêcony astronautyce

i badaniom Kosmosu

Vol. 3 ( 3/2003 )

Redakcja

Redaktor naczelny i ca³a reszta

Andrzej Kotarba

andrzejkotarba@poczta.onet.pl

Magazyn jest dostêpny przede wszystkim

w internecie. Kolejne jak i poprzednie numery

mo¿na œci¹gn¹æ ze strony AN:

http://astronautilus.republika.pl

Jednak¿e, w szczególnych przypadkach, prze-

sy³amy zamówione numery poczt¹ (w formie

wydruku b¹dŸ na p³ycie CD).

Sk³ad systemem L T X

A E

Na okladce: start marsjanskiego l adownika MER-A (Rys.JPL/NASA)

vol.3·3/2003

Nowe misjie satelitarne

W okresie ostatnich dwu miesi ecy (maj – czerwiec) obok opisanych ponizej misji satelitarnych,

w przestrzen mi edzyplanetarn a wyniesione zostaly takze sondy kosmiczne: japonska Muses C

(13 maja), europejska Mars Express (2 czerwca) i amerykanska MER-A (10 czerwca). Wi ecej

o kazdej z nich, w tym o naukowym programie projektow, w nast epnym – w duzej mierze

marsjanskim – numerze AstroNautilusa.

GSat 2

Sukcesem zakonczyl si e trzeci doswiadczal-

ny start nowej indyjskiej rakiety nosnej GSLV,

przeznaczonej do wynoszenia ladunkow na or-

bity geostacjonarne. Na jej pokladzie znajdo-

wal si e GSat 2, satelita rowniez eksperymen-

talny.

GSat 2 l aczy w sobie funkcje naukowe i u-

zytkowe. Z jednej strony jest satelit a teleko-

munikacyjnym: poprzez siedem transpon-

derow (cztery pasma C, dwa pasma Ku i je-

den systemu Mobile Satellite Service) zapew-

nial b edzie uslug telekomunikacyjnych.

Z drugiej strony na pokladzie znalazly si e

cztery eksperymenty naukowe i techniczne.

Total Radiation Dose Monitor (TRDM) zajmie

si e porownywaniem promieniowania wewn atrz

satelity: szacunkowego z mierzonym bezpo-

srednio. Surface Charge Monitor (SCM) b e-

dzie badal stan srodowiska kosmicznego wokol

GSat 2. Solar X-ray Spectrometer (SOXS)

to obserwacje ﬂar slonecznych w zakresie od 4

KeV do 10 MeV. Coherent Radio Beacon Ex-

periment (CRABEX) dedykowany jest bada-

niom ziemskiej jonosfery – jej struktury prze-

strzennej, dynamiki oraz elektrostatyki atmo-

sfery strefy rownikowej.

Start odbyl si e 8 maja, o 11:28 UT z centrum

kosmicznego Sriharikota. Przez kolejne trzy

dni mialy miejsce manewry koryguj ace orbit e

tak, ze 11 maja satelita znalazl si e na docelowej

orbicie geostacjonarnej i stopniowo dryfowal z

pozycji 36 stopni szerokosci wschodniej do 48

stopni, gdzie ostatecznie b edzie funkcjonuje.

GSat 2 ma ksztalt szescianu o wymiarach

2.40 m x 1.65 m x 1.53 m, a po rozlozeniu

paneli baterii slonecznych szerokosc wzrasta do

9.55 m. Dwie baterie daj a zasilanie o mocy

1380 watow. Satelita wazy 1825 kg.

Sukces techniczny Indyjskiej Agensji Kos-

micznej (ISRO) jest zarazem duzym sukce-

sem politycznym i daje nadzieje na sukces

ekonomiczny. Bohaterem jest tutaj nie tyle

satelita, co rakieta nosna. GSLV zostala za-

projektowana przez hindusow. Po za ostatnim

kriogenicznym stopniem, zakupionym od Ro-

sjan i przerobionym pod k atem kompatybilno-

sci z GSLV, w budow e zaangazowanych bylo

ponad 150 indyjskich ﬁrm. Tym samym Indie

uzyskaly swego rodzaju autonomi e we swym

programie kosmicznym: obok rakiety mog a-

cej wysylac satelity na orbity okolobiegunowe

(PSLV) dysponuj a teraz nowoczesn a rakiet a

mog ac a konkurowac z USA, Rosj a, Japoni a,

ESA czy Chinami na rynku uslug kosmicznych

w zakresie umieszczania satelitow geostacjo-

narnych.

Nim rakieta wejdzie do normalnego uzytku

planuje si e jeszcze trzy loty testowe. Jedno-

czesnie ISRO poinformowala, ze pracuje nad

wlasnym kriogenicznym stopniem, ktory w

przyszlosci zast apic moze rosyjski. Trwaj a tak-

ze prace nad projektem udoskonalonej GSLV,

za szesc lat jej udzwig ma zostac podwojony.

Hellas Sat 2

Grecy maj a juz swojego pierwszego naro-

dowego satelit e. Co prawda do niedawna ko-

rzystali z Hellas Sat 1, jednak byl to wy-

dzierzawiony od niemieckiego Deutsche Tele-

com i przemianowany Kopernikus 3. Ponie-

waz jego operacyjny zywot dobiegl konca pow-

stala koniecznosc zbudowania nast epcy. Za-

cz eto myslec o tym juz 10 lat temu, pragn ac

by byl to w pelni grecki obiekt.

Calosc prac projektowych i konstrukcyjnych

przebiegala w zakladach ﬁrmy Astrium, je-

dnak losy Hellas Sat 2 byly dosc powiklane.

Pierwotnie piecz e nad projektem sprawowal

Intelsat. Sprzedal on jednak w 1998 roku

satelit e (zwanego wtedy K-TV) do New Skies

Satellite (zmieniono nazw e obiektu na NSS 6).

Rok pozniej NSS 6 byl gotowy do startu,

przewieziono go do Kourou (Gujana Fran-

AstroNautilus

http://astronautilus.republika.pl

vol.3·3/2003

cuska) gdzie na pokladzie Ariane 4mial zostac

wyniesiony na orbit e. Stwierdzono jednak

usterki techniczne i satelita powrocil do hali

produkcyjnej. W lutym 2001 roku projekt

powraca do Intelsata - New Skies rezygnuje

z powodow ﬁnansowych. Hellas Sat (teraz

znany znow pod nazw a APR-3) zgodnie z no-

wymi porozumieniami ma byc wystrzelony na

pokladzie chinskiej CZ-3B, jednak nie otrzy-

muje licencji eksportowej i po raz kolejny (sier-

pien 2001) traﬁa do hali montazowej.

kim a cypryjskim. Cypryjskie ﬁrmy wsparly

ﬁnansowo Grekow, jednoczesnie zgadzaj ac si e

na wspolne korzystanie z orbity: satelita traﬁl

na orbit e geostacjonarn a, nad poludnikiem 39

stopni dlugosci wschodniej, a ta lokalizacja jest

wspolna dla Cypru jak i Grecji.

Koniec koncow, Hellas Sat 2 zostal wy-

strzelony 13 maja o 22:10 UT z Przyl adka

Canaveral na pokladzie rakiety Atlas 5. Dzien

pozniej podpisana zostal umowa mi edzy Hellas

Sat a ﬁrm a Astra, ktora zobowi azala si e przez

12 miesi ecy zapewniac kontrole telemetryczn a

i techniczn a satelity, a takze przeszkolic grec-

kich i cypryjskich technikow oraz zbudowac

dwa naziemne osrodki kontroli – po jednym na

Cyprze i w Grecji. Po roku konsorcjum Hellas

Sat juz samo b edzie sprawowalo 100% kontroli

nad swoim satelit a.

Z technicznego punktu widzenia Hellas

Sat 2 zostal stworzony przez Astrium wedlug

popularnego modelu Eurostar2000+ (ﬁrma ma

zamowienia na 33 obiekty tego typu, 22 juz

s a na orbicie). Satelita ma 1.7 m szerokosci,

2.5 m dlugosci i jest wysoki na 4.9 m. Pan-

ele baterii slonecznych osi agaj a dlugosc 32 m.

L aczna masa podczas startu wynosila 3.2 tony.

Przez minimum 15 lat satelita b edzie

swiadczyl uslugi telekomunikacyjne (przekazy

radiowe i telewizyjne, telefoniczne, interne-

towe) na obszarze calej Europy, Bliskiego

wschodu i Afryki Poludniowej. Pierwszy po-

wazny sprawdzian mozliwosci Hellas Sat 2

szykuje si e juz w przyszlym roku, podczas

Igrzysk Olimpijskich w Atenach. Na nim spo-

cznie glowny ci ezar transmisji z tej giganty-

cznej imprezy. Ma mu w tym pomoc mozliwosc

pracy w 30 kanalach pasma Ku (cz estotliwosci:

13.75-14.5 GHz uplink oraz 10.95-12.75 GHz

downlink)

Pewn a ciekawostka jest to, ze po raz pier-

wszy w historii amerykanskiej astronautyki w

jednym dniu rakieta nosna (tutaj Atlas 5)

zostala przetransportowana na stanowisko

startowe i jeszcze w tym samym dniu odbyl

si e jej strat. Zazwyczaj mi edzy umieszczeniem

rakiety na wyrzutni a startem mija kilka dni,

poswi econych na ostateczne testy i ﬁnalowy

montaz. Tym razem wszystko zostalo wyko-

nane jeszcze w hangarze.

Czas mijal, konczyly si e pieni adze. Kon-

sorcjum Hellas Sat musialo zaci agn ac pozycz-

k e w wysokosci 34 milionow euro na wyrow-

nanie rachunkow i zakontraktowanie startu,

poniewaz ﬁrma Astrium zagrozila calkowitym

wstrzymaniem prac ze swojej strony, jezeli

w krotkim czasie satelita nie zostanie wynie-

siony na orbit e. Jednoczesnie podpisano po-

rozumienie o wspolpracy mi edzy rz adem grec-

Beidou 1C

Globalny system pozycjonowania, GPS, po-

zwala na uzyskanie dokladnych informacji na

temat lokalizacji jakiejs osoby, obiektu (statku,

samolotu) wyposazonej w specjalny odbiornik.

System jest dost epny dla kazdego.

Po stronie operatorow panuje wyrazna

amerykanska dominacja: sily zbrojne USA

swiadcz a uslugi w zakresie GPS nie tylko swe-

mu wojsku ale i komercyjnie – na szerok a skal e.

Amerykanskiej dominacji nie chce poddac

si e Unia Europejska (tworz aca wlasny system

Galileo) ani Chiny, od lat pracuj ace nad wlasn a

konstelacj a GPS.

24 maja o 16.34 UT z Centrum Kos-

micznego Xichang (prowincja Sichuan), na po-

kladzie rakiety nosnej Dlugi Marsz 3A na or-

AstroNautilus

http://astronautilus.republika.pl

vol.3·3/2003

bit e geostacjonarn a wyniesiony zostal chinski

satelita Beidou 1C, trzeci element global-

nej sieci nawigacyjnej. Dol aczyl on do dwu

poprzednich Beidou 1A i 1B, funkcjonuj a-

cych od 2000 roku.

Na umieszczenie satelitow z serii Beidou 1

(ma ich byc docelowo 4) zdecydowano si e po

zakonczonych sukcesem eksperymentach z lat

80. Stworzono wtedy na orbicie lokalny system

nawigacji Twinsat, zlozony z dwu obiektow

dzialaj acych w rejonie Chin. Satelity DFH-

2/2A okazaly si e dostarczac danych rownie

wysokiej jakosci co Stany Zjednoczone. Pro-

gram Beidou mogl oﬁcjalnie si e rozpocz ac, co

stalo si e w 1993 roku.

Beidou (po chinsku Wilka Niedzwiedzica)

po za uslugami nawigacyjnymi (24 godziny na

dob e, bez wzgl edu na pogod e) b edzie takze

zajmowal si e monitorowaniem pogody oraz

uslugami telekomunikacyjnymi. Najprawdo-

podobniej b edzie takze wykorzystywany przez

chinsk a armi e. Szczegoly na temat satelity,

z dokladnymi informacjami na temat orbity,

nie zostaly ujawnione.

Kosmos 2398

4 czerwca o 19:23 z kosmodromu Plesieck

wystartowala rakieta Kosmos 3M z satelit a

Kosmos 2398 na pokladzie. Oﬁcjalnie nie po-

dano zadnych szczegolow. Wiadomo jednak iz

rakiety tego typu zazwyczaj uzywane s a przez

Rosjan do umieszczania w kosmosie wojsko-

wych satelitow telekomunikacyjnych i nawiga-

cji GPS.

Satelita jest cz esci a konstelacji niskoorbi-

tuj acych obiektow, rozmieszonych w szesciu

plaszczyznach orbitalnych co 30 stopni, tym

samym pokrywaj acych swym zasi egiem cal a

kule ziemsk a. Dotychczasowe elementy tego

systemu to Kosmosy: 2366, 2389, 2361 i 2378.

Po starcie Kosmosa 2398 pozostaje jeszcze

jedna nieobsadzona plaszczyzna.

Satelita dziala na cz estotliwosciach 149.91,

399.76 MHz. Porusza si e po okolobiegunowej

(nachylenie 82.95 stopnia), niskiej niemal

kolowej orbicie (wysokosc 1015 x 972 km).

AMC-9

Start rosyjskiego Proton K, ktory mial miej-

sce 6 czerwca o 22:15 UT z kosmodromu

Bajkonur w Kazachstanie ucieszyc powinien

wszystkich milosnikow okr aglych liczb. Byl

to bowiem 300 start rakiety z tej zasluzonej

dla astronautyki i bodajze najbardziej nieza-

wodnej dla swiecie rodziny.

Tym razem na pokladzie znalazl si e, zbu-

dowany we Francji (przez Alcatel) dla amery-

kanskiego SES AMERICOM, satelita teleko-

munikacyjny AMC – 9, szesnasty czlonek ko-

smicznej ﬂoty AMERICOMu.

Przy pomocy stopnia Breeze M umieszc-

zony zostal si e na orbicie geostacjonarnej, na

85 stopniu dlugosci geograﬁcznej zachodniej

(nad Pacyﬁkiem pomi edzy Wyspami Galapa-

gos a wybrzezem Ekwadoru). Na pokladzie ma

po 24 transpondery pasm Ku i C, pracuj ace z

cz estotliwosci a 36 MHz. W zasi egu AMC – 9

znajduje si e cala Ameryka Polnocna: od Ka-

raibow po Alask e i Grenlandie.

Wkrotce na orbit e traﬁ a kolejne dwa bu-

dowane przez Alcatel satelity: AMC 12 i 13.

Do 30 obiektow zwi ekszy si e wi ec ﬂota SES-

Global (ktorej amerykansk a cz esci a jest SES

AMERICOM, a europejsk a Astra), a z jej

uslug korzystaj a znani medialni giganci: ABC,

AT&T, AOL Time Warner, Discovery, Fox,

HBO, NBC – wspominaj ac tylko niektorych.

Progress M1-10

Start tego Progressa z zaopatrzeniem

dla Mi edzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS)

planowano pocz atkowo na marzec, pozniej

maja br. Ostatecznie odbyl si e 8 czerwca

o 10:34 UT, z kosmodromu Bajkonur w Ka-

zachstanie. Mial byc to takze ostatni rosyjski

lot zaopatrzeniowy w tym roku. Jednakze

wszelkie plany ulegly gruntownej rewizji po lu-

towej katastroﬁe Columbii, o czym pisalismy

w poprzednim numerze AN.

Progress M1-10 dotarl do stacji w trzy

dni po starcie (czas dolotu wydluzany jest ze

wzgl edu na oszcz ednosc paliwa) i dokowal w

module Pirs. Po raz pierwszy w historii ISS

zdecydowano si e pozostawic przycumowany

do stacji poprzedni transportowy Progress

– to z koniecznosci lepszej kontroli nas ISS

podczas manewrowania oraz efektywniejszego

podwyzszania jej orbity.

Na 2.5 tony ladunku w glownej mierze

skladaly si e zapasy zywnosci, tlenu i wody.

Tej ostatniej bylo 330 kg, pi ec razy wi ecej

AstroNautilus

http://astronautilus.republika.pl

vol.3·3/2003

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: