an12.pdf

Popularnonaukowy internetowy magazyn astronautyczny

6/2004 listopad-grudzien

Kosmiczny turyzm i X Prize

Deep Impact - Wielkie Bum!

Odwiedzamy Bajkonur

ISSN 1733-3350

Vol 12

Spis Tre sci

Nowosci i ciekawostki kosmiczne

T EMAT NUMERU : K OSMICZNI TURY SCI WCZORAJ I DZI S

Pilot, czy moze juz astronauta? – W. Zwierzchlejski, M. Stołowski

ISSN 1733-3350

Astronauci za pieni adze – Waldemar Zwierzchlejski, Maciej Stołowski

Internetowy dwumiesiêcznik popular-

nonaukowy poœwiêcony astronautyce

badaniom Kosmosu i Ziemi

Kosmos dla szarego obywatela – Michał Moroz

Vol. 12 (65/2004 )

Redakcja

Redaktor naczelny, sk³ad, grafika

Andrzej Kotarba

Nowy rozdział lotów kosmicznych – Michał Moroz

Dawid wsród Goliatów – Adam Przybyła

andrzejkotarba poczta.onet.pl

Redaguj¹

Rotacja załóg ISS – Waldemar Zwierzchlejski

Micha³ Moroz

velo lexx.eu.org

Waldemar Zwierzchlejski

Co nowego u astronautów – Waldemar Zwierzchlejski, Maciej Stołowski

astro zeto.czest.pl

Korekta

Waldemar Zwierzchlejski

Lotks do celu – Michał Moroz

Deep Impact - wielkie bum – Andrzej Kotarba

Pismo wydawane jest staraniem

Redakcji, ca³oœæ nadzoruje

Redaktor naczelny.

Napedzani antymateri a (cz.1) – Piotr Podkowicz

Nowa polska kometa – Andrzej Kotarba

Magazyn jest dostêpny przede wszystkim

w internecie. Kolejne jak i poprzednie numery

mo¿na œci¹gn¹æ ze strony AN:

Gdzie lezy i jak sie nazywa Bajkonur? – Waldemar Zwierzchlejski

http://www.astronautilus.pl

lub

Nowe misje satelitarne – Andrzej Kotarba:

FSW 3-2, USA 179, SJ-6A i SJ-6B, EduSat, Kosmos 2408, Kosmos 2409, FSW 3-3,

Sojuz TMA 5, AMC-15,Feng Yun 2C, Ekspress AM-1

http://astronautilus.polsek.org.pl

Jednak¿e, w szczególnych przypadkach, prze-

sy³amy zamówione numery poczt¹ (w formie

wydruku b¹dŸ na p³ycie CD).

vol.12 · 6/2004

Ciekawostki i

Nowosci

Kliper nabiera kształtów

Ostatnio trzy byłe kraje Zwi azku Radzieckiego: Białorus, Kazachstan i Ukraina podpisały umowe z

Rosj a, w ramach której stworzona ma byc nowa korporacja kosmiczna. Jednym z jej celów byłoby

zbudowanie i uzytkowanie statku Kliper. Tym samym rosyjskie plany stworzenia nastepcy Sojuza staj a

sie coraz bardziej realne.

Jedna z wersji pojazdu Kliper. Tylnia czêœæ to modyfikacja modu³u Sojuza.

Głównym zastosowaniem statku jest transport 6-osobowej załogi (w

tym do 4 turystów) na pokład ISS. Kliper mógłby takze przywiezc

na orbite 700 kg ładunku. Wracaj ac zabierałby juz tylko 500 kg.

Co najwazniejsze, ma to byc statek w wiekszosci wielokrotnego

uzytku – jest projektowany na 25 lotów. Przed wejsciem w atmo-

sfere jedynym odrzucanym elementem byłby zintegrowany z now a

konstrukcj a moduł orbitalny... Sojuza, który zawiera systemy cumo-

wania i podtrzymywania zycia. Jak na razie Kliper został wł aczony

do federalnego planu kosmicznego na lata 2005-2015. Rakiety dla

statku jeszcze nie wybrano; kandydatami s a: ukrai nski Zenit i pro-

jektowana rosyjska Onega.

Korea nczyk w Kosmosie

W obecnosci prezydentów Rosji i Korei Południowej podpisano w Moskwie deklaracje współpracy

w zakresie programu kosmicznego. W ramach umowy Rosja zobowi azała sie wysłac statkiem Sojuz

TMA pierwszego korea nskiego obywatela na Miedzynarodow a Stacje Kosmiczn a. Lot odbyłby sie

najwczesniej w 2007 roku. Nie przedstawiono jednak warunków ﬁnansowych tej transakcji. Rosja

i Korea maj a takze współpracowac przy rozwijaniu nowych rakiet oraz produkcji mikrochipów dla

minisatelitów.

Nie jest to pierwsza dla Korei próba siegniecia niebios. W 1995 roku w Gwiezdnym Miasteczku

rozpoczeło trening dwóch przedstawicieli korea nskiej telewizji KBS: Cheol-Min Kim i Chan-Wook

Park. Jednakze lot jednego z nich na stacje Mir nie został zrealizowany. Przy okazji wizyty, prezydent

Korei Południowej Roh Moo-hyun odwiedził tez Centrum Kosmiczne Chruniczewa, gdzie zobaczył

m.in. kopie modułu centralnego stacji Mir oraz przygotowywany do wystrzelenia ku ISS moduł FGB-2.

Nowo sci w skrócie (kosmiczne loty, badania i stoj acy za tym biznes)

Galileo. Amerykanie groz a europejskiemu systemowi nawigacji satelitarnej Galileo – zniszczymy

wasze satelity, jesli terrorysci lub Chi nczycy uzyj a systemu do działa n wojennych i zamachów. Europa

pyta: jak a mamy gwarancje, ze terrorysci juz teraz nie korzystaj a z ameryka nskiego ogólnodostepnego

systemu GPS?

Sam Galileo walczy natomiast z opóznieniami, jakie czekaj a projekt po aktualizacji kosztorysów przed-

siewziecia. Z pazdziernika na stycze n odroczono wybór przedsiebiorstwa, które bedzie zarz adzało

komercyjn a stron a projektu. Niejasny jest tez los, wartej miliard dolarów, fazy testów systemu, za-

kładaj acej m.in. wystrzelenie dwu testowych satelitów.

Jak na razie skoñczy³o siê na testach atmosferycznych. Czy X-34 ma jeszcze

szansê dotrzeæ na orbitê? Jeœli tak, to jako transportowiec czy autobus turystyczny?

Kosmiczna turystyka. Kosmiczna turystyka moze stac sie nowym

motorem napedowym dla swiatowej gospodarki a jednoczesnie ko-

lejnym, waznym bodzcem dla całego rozwoju cywilizacyjnego –

uwaza Mark Shuttleworth, znany kosmiczny turysta. Poza osi ag-

nieciem ziemskiej orbity, bardzo obiecuj acym wydaje sie dla niego,

dosiegniecie Ksiezyca.

SpaceDev chce przyj ac (i przej ac) pod swoje skrzydła upadaj acy

program X-34 z intencj a przekształcenia go do 2008 roku do wersji

turystycznej. Jednoczesnie mógłby byc on uzywany przez NASA

jako naddzwiekowy samolot badawczy oraz jako wojskowy samolot

kosmiczny.

Kanadyjski pojazd Wild Fire, najpowazniejszy rywal SpaceShip-

One, niestety nie wykonał do ko nca pazdziernika zadnego z pla-

nowanych lotów i tym samym musi ponownie starac sie o licencje

startow a. Przeprowadzenie startów zapowiadano nawet w wypadku,

gdyby (jak tez sie stało) SSO wygrał cały konkurs.

AstroNautilus

http://www.astronautilus.pl

vol.12 · 6/2004

ISS. ESA otwiera swoje centrum ł acznosci dowodzenia dla ISS, a konkretnie europejskiego modułu

Columbus. Moduł z powodu ogromnych opóznie n w budowie ISS wci az pozostaje w halach mon-

tazowych. ESA nie chce jednak tracic czasu i jak najszybciej umiescic na stacji swojego astronaute na

czas dłuzszy niz dotychczasowe misje-taxi. W celu odbycie półrocznej misji rozpoczeto juz negocjacje

z Rosjanami.

Astronauci na ISS trac a czas na badania zajmuj ac sie... sprz ataniem. Progressy niestety nie mog a zabrac

ze sob a wszystkich smieci, dot ad wywozonych przez wahadłowce (czy nie na miejscu bedzie nazwanie

„kosmicznych ciezarówek” równiez „kosmicznymi smieciarkami”?).

Rosjanie tymczasem chc a przeprowadzac na ISS wiecej własnych eksperymentów, niz miało to miejsce

dotychczas. Porozumienie Rosja-USA zakłada, ze czas na badania podzielony miał byc po połowie.

Jednakze Rosjanie z powodów ﬁnansowych musz a czesc własnego czasu poswiecac na wykonywanie

eksperymentów ameryka nskich.

Mars i okolice. Na Marsa do 2030 roku? Taka szanse widzi Charles Elachi, szef JPL, w ramach

zaproponowanego przez niego 100 letniego programu eksploracji planet. Przestrzega przy tym, by

nie nasladowac programu Apollo i wyscigu na Ksiezyc z lat 60. „Byłoby wielkim nieporozumieniem

stawiac sobie za cel jedynie wyl adowanie na Marsie” – powiedział.

Powraca widmo misji do marsja nskiego ksiezyca – Fobosa. Z Rosji dochodz a wiesci o projektowanej misji typu sample-return

skierowanej własnie do tego satelity. Projekt zyskał przychylnosc władz, a zatem znalazły sie srodki na jego sﬁnansowanie –

zapala sie wiec swiatełko w tunelu dla wegetuj acego programu rosyjskich bada n planetarnych. Powyzej zdjecie z Fobosa II .

Za badaniami Marsa stoj a konkretne zyski tu, na Ziemi. Spadek bezrobocia i rozwój gospodarki w Kali-

fornii bed a efektem udziału najwiekszych ﬁrm tego regionu w realizacji kontraktów NASA. Northrop

Grumman wygrywaj ac główny kontrakt na realizacje pojazdu załogowego zapowiedział juz niewielkie

zwiekszenie zatrudnienia, oraz oznajmił iz rozwój projektu na wieksz a skale da o wiele wiecej miejsc

pracy. Rywalizuj ace z Northropem ﬁrmy Lockheed czy Raytheon to równiez przedstawiciele biznesu

kalifornijskiego. Kalifornia to mniej wiecej obszar wielkosci Polski, kraju w którym powaznymi in-

westycjami s a... montownie zagranicznych samochodów.

Wiekszosc (bo az 34) kontraktów na projekty zwi azane z podbojem Ksiezyca i Marsa zgarn ał dot ad

Boeing, co daje mu około 40 milionów dolarów w ci agu najblizszych 2-4 lat. Piec kontraktów mniej

zdobył Northrop Grumman. Wiele konkursów na realizacje projektów badawczych i rozwój technologii

czeka jeszcze na rozstrzygniecie.

Kosmiczne wydatki. Kongres USA dziwi sie jakim cudem wydatki na wojskowy program budowy

EELV wzrosły w ostatnim czasie z 17 miliardów do 30 przy jednoczesnym limitowaniu srodków dla

NASA. Jest to wiecej niz Agencja dostaje na wszystkie swoje projekty i kilkakrotnie wiecej niz wydano

dot ad na ISS. Przeciwnicy Busha pytaj a czy to w ten sposób chce osi agn ac Ksiezyc i poleciec na Marsa.

Równiez Pentagon przyznał sie do 20 miliardowego przekroczenia wydatków na kosmiczne projekty

obronne, nie wliczaj ac w to satelitów szpiegowskich i innych tajnych przedsiewziec.

Przejawem zdrowego autokrytycyzmu Sił Powietrznych USA było okreslenie programu SBIRS-High

AstroNautilus

http://www.astronautilus.pl

vol.12 · 6/2004

(orbitalny system wczesnego ostrzegania) jako „wzoru, jak nie nalezy prowadzic projektów”. Zaden z

komponentów nie odbył dot ad lotu, wci az nawala sprzet i oprogramowanie, a koszty potroiły sie z 2 do

6 miliardów dolarów.

Niezbyt dobr a ocene wystawia sobie za to Lockheed Martin: po banalnych a tragicznych błedach utra-

cono misje Mars Climate Orbiter i Polar Lander (zawinił Lockheed). Techników Lockheeda uznano

za winnych uszkodzenia satelity NOAA-N-Prime, który przewrócił sie podczas montazu w zakładach

ﬁrmy. Równiez nieotwarte spadochrony sondy Genesis to efekt zaniedba n Lockheeda.

Nowe kontrakty. Lockheed przegrał konkurs na realizacje sondy Jupiter Icy Moons Orbiter, jednak

na otarcie łez własnie jemu NASA przyznała kontrakt na opracowanie misji robota serwisowego do

naprawy Teleskopu Hubble’a. Na chwile obecn a koszty oszacowano na poziomie 2 miliardów dolarów.

Byłoby niespodziank a, gdyby nie zostały znacznie przekroczone.

Wzrosły tez szanse Lockheed Martina na wygranie 150 milionowego kontraktu od Sił Powietrznych

USA. Ze swego rodzaju pomoc a przyszła ﬁrma Boeing, główny rywal Lockheeda, nielegalnie wchodz ac

w posiadanie dokumentów konkurencji – gdy zajscie wyszło na jaw, udział Boeinga w konkursie został

zawieszony.

Firmie OrbImage przypadnie realizacja, opiewaj acego na pół miliarda dolarów, rz adowego kontraktu

na komercyjnego satelite szpiegowskiego. Dla przegranej SpaceImaging to powazny cios – liczyła na

zwyciestwo, a tymczasem musi powaznie zrewidowac swoje plany na najblizsze lata.

Wraz ze zniszczeniem Columbii, zniszczeniu uległ moduł eksperymentalny ﬁrmy Spacehab, znajduj acy

sie w ładowi promu. Spacehab domagał sie od NASA 88 milionów dolarów odszkodowania, Agencja

jednak odrzuciła roszczenia proponuj ac jedynie 8 milionów. Reakcja NASA spowodowała spadek gieł-

dowych notowa n Spacehaba o 50%!

Patrz¹c miêdzy pierœcieniami

Wdrazanie nowych technologii wi aze sie z id acym

za tym ryzykiem. W przypadku Ariane naznaczone

jest ono raczej porazk a. St ad ﬁrma Space System

Loral postanowiła zwiekszyc do 300 milionów dola-

rów ubezpieczenie na swojego satelite XTAR-EUR,

który ma byc wystrzelony przez Ariane 5-ECA.

Współpraca mi edzynarodowa. Uniwersytet w Ber-

linie bedzie odpowiedzialny za zbudowanie zwia-

dowczego satelity dla rz adu Indonezji. Miałby byc

on gotowy w roku 2005. Indonezja skorzysta na

współpracy m.in. przez program wymiany techno-

logii. Na starcie zarobiliby natomiast Hindusi – ich

rakiete planuje sie wykorzystac do umieszczenia sa-

telity w kosmosie.

Francja zgodziła sie przyst apic do współpracy z In-

diami nad wspólnym satelit a srodowiskowym Me-

gha-Tropiques. Pocz awszy od 2009 roku miałby on

sie zajmowac obserwacjami wilgotnosci atmosfery.

Wkład Francuzów wynosi niemal 50 milionów euro.

Saturn odkry³ przed nami kolejne sekrety swoich pierœcieni, z których s³ynie w ca³ej planetarnej ro-

dzinie (nie bez kozery nazywa siê go 'w³adc¹ pierœcieni”) - tym razem dok³adniej uda³o siê poznaæ ich

zagêszczenie.

Itar-Tass donosi, iz Rosjanie do ko nca 2007 roku

zbuduj a Południowej Korei platforme startow a dla

zastosowa n cywilnych. Wczesniej zakłady Chruni-

czewa zdeklarowały sie pomóc Korea nczykom w bu-

dowie ich pierwszej rakiety kosmicznej, a rosyjska

agencja kosmiczna obiecuje do 2007 roku wysłac na

orbite korea nskiego astronaute.

W eksperymencie zaproponowanym przez naukowców z Labolatorium Fizyki Atmosfery i Przestrzeni

Kosmicznej (Uniwersytet Kolorado) obserwowano jedn¹ z gwiazd gwiazdozbioru Wieloryba, podczas

gdy przed ni¹ przemieszcza³ siê Saturn ze swoimi pierœcieniami, powoduj¹c serie setek mini-

zaæmieñ. Im szerszy by³ pierœcieñ, tym na d³u¿ej gwiazda niknê³a z oczu spektrometru sondy Cassini.

Bezpiecze nstwo. Iran zapowiada wysłanie w kos-

mos swego satelity przy pomocy rakiety, która moze

słuzyc równiez do przenoszenia broni nuklearnej.

Dla USA to kolejny argument za rozwojem anty-

rakietowego parasola. Amerykanie protestuj a, ale

przypomniec im chyba nalezy, w oparciu o jakie ra-

kiety powstawał i rozkwitał ich własny program kos-

miczny.

Efektem pomys³owej obserwacji jest powy¿sze zdjêcie. Widaæ na nim wyraŸnie dwa zagêszczenia w

dysku pierœcieni - za obydwa odpowiadaj¹ ksiê¿yce Saturna. Pierwsze (po lewej stronie) jest sprawk¹

Janusa, natomiast drugie (po prawej) to efekt oddzia³ywañ grawitacyjnych Pandory. Najmniejsze

szczegó³y dostrzegalne na zdjêciu maj¹ wielkoœæ zaledwie 2.5 km (a wykonano je z odleg³oœci nie-

mal¿e 7 milionów km od planety).

AstroNautilus

http://www.astronautilus.pl

vol.12 · 6/2004

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: