16. GOTYK I ILE DE FRANCE - NAJWAŻNIEJSZE REALIZACJE/ ZAŁOŻENIE/ CECHY STYLOWE/ NEOPLATONIZM
im
Pierwsze budowle gotyckie pojawiły się w miejscach, które miały szczególne znaczenie dla monarchii francuskiej. Pierwszą gotycką katedrą jest katedra w Sens, pierwszym gotyckim kościołem klasztornym- St-Denis, jego fasada oraz fasady katedry z Chartres ukazują pierwsze dzieła gotyckiej rzeźby architektonicznej.
St-Denis dawni dziejopisarze określają jako najważniejsze ze wszystkich opactw francuskich, a może i europejskich. Zamiar przebudowy kościoła klasztornego opat Suger powziął po roku 1124. Grożący zawaleniem kościół wymagał przebudowy. Budowa przebiegała w trzech etapach. Rozpoczęto od części zachodniej (1135r.). Suger wzniósł fasadę zwieńczoną dwiema wieżami, w której otwierały się trzy portale. Za fasadą powstał trójnawowy, głęboki na dwa przęsła narteks, ponad którym wznosiły się trzy przestronne kaplice. Obie kondygnacje były nakryte sklepieniem krzyżowo- żebrowym. W 1140 roku przerwano prace przy górnej partii obydwu wież fasady i rozpoczęto wznoszenie chóru, otoczonego podwójnym obejściem z wieńcem dziewięciu kaplic. Zewnętrzny ciąg obejścia stapia się z kaplicami. Sam Suger pisał: „cały kościół jaśnieje cudownym i nieprzerwanym światłem, które przenika przez najświętsze okna”. Górna partia chóru (nieistniejąca, zastąpiona dziełem Piotra z Montreuil) była nakryta sklepieniem krzyżowo-żebrowym, tak jak oba ciągi obejścia i kaplice. Po śmierci opata przystąpiono do przebudowy nawy, a w XIII wieku wybudowano transept. Projekt Sugera nie został całkowicie zrealizowany, ale zapewne na wzór chóru, korpus miał być zalany światłem, a całość sprawiać jednolite wrażenie. Miała na to wpływ zarówna teologia dionizyjska (która stała się źródłem dwu metafizycznych teorii: światła oraz analogii), jak również idee św. Bernarda, ponieważ teza św. Bernarda w myśl której sztuka sakralna ma rację bytu tylko o tyle, o ile jest ona w stanie prowadzić patrzącego ku wiecznemu źródłu wszelkiego piękna, odpowiada neoplatońskim poglądom na sztukę wyznawanym przez Sugera.
o Symbolika
-katedra to dzieło duchowej wizji, wyrasta nad miastem- Civitas Dei, góruje nad wszystkim, co codzienne
-wizualizacja Państwa Bożego (katedra nie imituje Niebiańskiej Jerozolimy, ale ją objawia, ukazuje doskonałość
kosmicznego porządku), próba stworzenia namiastki niebiańskiej przestrzeni- Raju
-katedra jako model Universum (doskonałe proporcje), naśladowanie struktury wszechświata (za pomocą jednego modułu i reguł geometrycznych architekt buduje całość dzieła)
frnistÿka światła|budowanie transcendentnej przestrzeni (światło przenika przez obraz, witraż nie jest oknem, ale staje się ścianą), katictra miejscem emanacji Boga, światło pośrednikiem między ty, co cielesne, a tym, co niematerialne
Manifestacja potęgi korony francuskiej, władza świecka oparta na kościelnej (sakralizacja), król namaszczony; wszystkie katedry Korony Francuskiej były własnością króla, na ich budowę potrzebna była jego zgoda.
o Cechy stylowe
-realizacje książęce i biskupie (gotyk katedralny we Francji inicjują największe osobowości intelektualne)
-obejście prezbiterium z wieńcem kaplic jako jednolita przestrzeń podzielona jedynie systemem przęseł, plan półkolisty lub wieloboczny, akcentowanie kaplicy osiowej
-sklepienia krzyżowo-żebrowe, początkowo sześciodzielne, potem czterodzielne nad prostokątnymi przęsłami -początkowo wnętrze czterokondygnacyjne (arkady, empory, triforium, okna), trójkondygnacyjne wnętrze katedry w Sens wzorem dla wielkich katedr XIII wieku (arkady, triforium, okna)
-dwuwieżowe fasady z rozetą na osi
-tendencja do dematerializacji i maksymalnego przeszklenia ściany, wprowadzenie maswerków CReirr\s1 -aktywna siła konstrukcji, ujawnienie tektoniki, konstrukcja jest sama w sobie dekoracją -rosnąca wysokość budowli (Laon 55m, Paryż 63m, Reims 82m) —► podwójne i potrójne łuki przyporowe -bogata dekoracja rzeźbiarska, wychodząca stopniowo z portali na fasadę, a w końcu wchodząca do wnętrza -no i oczywiście łuk ostry
o
-pierwsza gotycka katedra
- plan ad quadratum, kwadratowe przęsła nawy głównej dwa razy szersze od przęseł naw bocznych
- klarowna artykulacja tektonicznego „szkieletu”, który tworzą żebra i służki; pomiędzy nimi zawarte są segmenty ściany sprowadzone tutaj do roli wypełnień i zredukowane do minimum
-masywne, optycznie ciężkie arkady
- trójkondygnacyjny układ ściany nawy głównej, dwuwarstwowe triforium -widoczna dążność do prześwietlenia strefy okien
-sklepienie krzyżowo-żebrowe
-filar wiązkowy i sklepienie sześciodzielne przejęte prawdopodobnie z Normandii
- surowość form i harmonia proporcji
o Katedra Saint-Pierre w Senlis, konsekracja 1191 r.
-niejednolitość planu, krótki trójnawowy korpus, transept dobudowany w XIII wieku, chór z obejściem i wyróżnioną kaplicą osiową, sklepienia sześciodzielne
lubiejaszczury