twierdza-poznan-w-detalach-02-marzec-2009.pdf
(
6210 KB
)
Pobierz
twierdza-poznan-w-detalach-02-marzec-2009.cdr
Biuletyn elektroniczny
– 19 –
2
http://www.mars.slupsk.pl/fort
Fortyfikacje poligonalne XIX wieku. Twierdze pruskie i niemieckie
Mariusz Wojciechowski, Słupsk
mariusz@mars.slupsk.pl
http://hkmfie.harc.pl
Harcerski Kr¹g Miłoúników Fortyfikacji i Eksploracji w Poznaniu
Leszek B¹k, Konrad D¹browski, Bogusław Musielak, Radosław Prochot
k.dabrowski@twierdza.poznan.pl, hkmfie@harc.pl
Marzec 2009
System zaopatrywania w amunicjÍ w fortyfikacjach
niemieckich. ParÍ uwag na temat fortyfikacji poligonalnych
w połowie XIX wieku na przykładach z GdaÒska oraz
åwinoujúciai Poznania.
dzieÊ przeczulonym) okiem opiekuna policyjnego. Po powrocie
uporz¹dkowałem zdjÍcia. Poniøsze uwagi nie s¹ bynajmniej
øadnym porz¹dnym opracowaniem, starałem siÍ tylko szybko
jakoú poukładaÊ w głowie to, co zobaczyłem.
densowane
, jeúli moøna tak powiedzieÊ) funkcjonował w la-
tach siedemdziesi¹tych XIX wieku system zaopatrywania dział
w amunicjÍ składaj¹cy siÍ z nastÍpuj¹cych elementów:
1.
prochownie czasu pokoju
prochownie wojenne
laboratoria
(
Friedens Pulver Magasin –
FPM
),
2.
(Kriegs Pulver Magasin
–
KPM
),
Politechnika GdaÒska zorganizowała 29 lutego 2009 roku
zwiedzanie Biskupiej Górki, poprzedzone kilka dni wczeúniej
wykładem Roberta Hirscha, konserwatora zabytków w Gdyni
(po lewej na poniøszym zdjÍciu). Spora grupa (grubo ponad sto
osób) obejrzała koszary na Biskupiej Górce (1827-1833), nieco
mniejsza
–
zazwyczaj niedostÍpne schronisko młodzieøowe
(1938-1939; obecnie policyjne zakłady kryminalistyczne
Policji) oraz umocnienia Biskupiej Górki (
Bischofsberg
Befestigung
, 1881). Juø sam, udałem siÍ póüniej oczywiúcie na
zwiad na dawn¹ górÍ Gradow¹, zwan¹ obecnie Grodziskiem,
obejrzeÊ tamtejszy fort (
Hagelsberg Befestigung
, 1866-1874).
W fortyfikacjach niemieckich (poligonalnych, w forto-
wych było podobnie, tylko pomieszczenia były bardziej
skon-
3.
(
Laboratorium
, dalej ) oraz
(
Spezial Kriegs Laboratorium –
Lab
specjalne
laboratoria wojenne
zespoły przygotowania i napełniania
SKL
GR
),
4.
(
Geschoßraum – ,
Geschoßladestelle –
GLS
, Verbrauchs Pulver Magasin
–
VPM
, Zünder-Reservoir -
ZR,
Verbrauchs Geschoß
Magasin –
VGM
, Geschoß Magasin –
GM
),
5.
dla dział, oraz nisze na amunicje
w poprzecznicach na wałach (
Hohl Traverse –
).
schrony pogotowia
HT
Ad. 1.
Prochownie czasu pokoju
były, jak sama nazwa
wskazuje, uøywane do przechowania prochu w beczkach
(w stosach po piÍÊ warstw beczek, o ł¹cznej wysokoúci 2,15m)
tylko w czasie pokoju, budowane ze wzglÍdów bezpieczeÒstwa
na przedpolach twierdzy. Podczas mobilizacji proch był z nich
przenoszony do prochowni wojennych. Były to z reguły
budowle murowane, nakryte wspartymi na drewnianych
słupach stropami z belek i ziemi (
Bombensichere
) zapewniaj¹-
cymi minimaln¹ odpornoúÊ. Miały strzelnice karabinowe,
bowiem po przeniesieniu prochu mogły byÊ uøywane jako
blokhauzy
–
bywały przecieø niekiedy sytuowane w dziełach
wysuniÍtych (luneta Ceglana w Poznaniu, lunety I i II
w åwinoujúciu).
Ad. 2.
Prochownie wojenne
to samodzielne budowle
murowane, sklepione i nakryte nasypem ziemnym, otoczone
wolnostoj¹cym murem. Ich úciany boczne były wzmacniane od
zewn¹trz przyporami (pomysł takich prochowni pochodzi
jeszcze z czasów Vaubana). W XIX wieku prochownie wojenne
były oczkiem w głowie kaødego projektanta i dowódcy
Wreszcie udało mi siÍ zapoznaÊ z umocnieniami Biskupiej
Górki, pobieønie wprawdzie i pod czujnym (øeby nie powie-
Widoki GdaÒska z Biskupiej Górki i Grodziska s¹ niezrównane,
nawet przy zimowej pogodzie...
Przedruk tekstów za zgod¹ autorów. Biuletyn moøe byÊ publikowany na stronach internetowych tylko w niezmienionej formie.
remizy
System zaopatrywania w amunicjÍ w fortyfikacjach niemieckich
– 20 –
Twierdza PoznaÒ
w detalach
2, marzec 2009
GdaÒsk. Hagelsberg Befestigung na górze Gradowej
[
obecnie Grodzisko
]
; kaponiera skrzydłowa naroønika Schütz
[
Kaponiera Południowa
]
; mur skarpowy i nasypy zrekonstruowane.
budynku (np. w åwinoujúciu tzw.
małe laboratorium
).
Laboratoria miały osobne niewielkie magazyny wyprodu-
kowanych półproduktów (
Munitions Raum – MR
), np.
specyficzne, rozúrodkowane laboratorium w åwinoujúciu ma
ten magazyn w osobnym schronie. Magazyn ten słuøył tylko
jako przejúciowy, z niego bowiem przekazywano wszystko do
przygotowalni GR i napełnialni GLS.
Oczywiúcie w kaødym laboratorium była prochownia do
przechowywania pobieranego z KPM prochu, potrzebnego do
produkcji ładunków miotaj¹cych. Prochownie te łatwo
zidentyfikowaÊ po wylotach kanalików wentylacyjnych
budowanych w ich murach. WnÍtrza nie były dzielone i bez
przypór wewnÍtrznych, aby unikn¹Ê niedoúwietlonych
zakamarków, które sprzyjałyby zawilgoceniu (reguła ta
dotyczy takøe wspomnianych wczeúniej KPM).
Na potrzeby twierdzy PoznaÒ działały dwa duøe
laboratoria (jedno w rdzeniu, a drugie w umocnieniach prawo-
brzeønych), w GdaÒsku przynajmniej jedno (zachowane na
placu Wałowym), w åwinoujúciu jedno (na wyspie Uznam).
Niekiedy w dziełach wiÍkszych lub samodzielnych
budowano laboratoria wydzielone, które miały słuøyÊ w czasie
wojny, gdyby dzieło zostało pozbawione dostaw z labora-
torium głównego. Przykładem poznaÒskim jest SKL w dawnym
forcie Winiary (obecna siedziba Muzeum Uzbrojenia). Wydaje
siÍ, øe dzieła samodzielne miały swoje własne laboratoria
,
tak jak w GdaÒsku umocnienia na górze Gradowej i na
Biskupiej Górce.
4. Materiały wyprodukowane w
Lab
były z kolei prze-
kazywane do
zespołów przygotowania i napełniania
, gdzie
z półproduktów na bieø¹co przygotowywano gotow¹ do uøycia
amunicjÍ. Nie przechowywano napełnionej amunicji dłuøej.
W kaødym zespole pracowało kilku øołnierzy pod
dowództwem podoficera. Zespół taki składał siÍ z napełnialni
GLS, przejúciowego magazynu amunicji VGM (z wind¹
amunicyjn¹) i połoøonej z tyłu prochowni podrÍcznej VPM
z przedionkiem. Dopiero tutaj przygotowywano na bieø¹ce
potrzeby naboje w łuskach, napełniano materiałem wybucho-
wym pociski oraz montowano zapalniki. AmunicjÍ składowano
w połoøonym obok GM i przekazywano z VGM na stanowiska
na wałach przy pomocy wind amunicyjnych do HT. Wczeúniej
zespoły przygotowania miały maleÒkie magazynki zapalni-
ków ZR lecz w latach siedemdziesi¹tych rezygnowano
z oddzielnego ich przechowywania (s¹ jeszcze w baterii
wschodniej w åwinoujúciu).
W umocnieniach Biskupiej Górki trzy zespoły zostały
umieszczone w wałach bastionów, a na górze Gradowej
zbudowano cztery, do zapatrywania poszczególnych odcinków
wału fortu: na prawym barku (poniøej bastionu Jerusalem),
w bastionie Jerusalem, w naroøniku Schütz (obecna nazwa to
Wyøsze Czoło Kurkowe
), w naroøniku Notzkenberg (obecna
nazwa to
Niskie Czoło Kurkowe
). Zespoły na Biskupiej Górce
zbudowano w 1881 roku i programem funkcjonalnym zbliøone
s¹ do zespołów w blokach czołowych fortów standardowych
Poznania i Torunia.
5. Na wałach umieszczone były działa oraz pracowała ich
obsługa. Aby zapewniÊ im schronienie, w poprzecznicach
budowano
remizy
dla dział (
HT für Geschütze
) i
schrony
dla
obsługi (
HT für Mannschaft
). W HT powszechnie znanym
z fortów standardowych było zazwyczaj jedno pomieszczenie
(jeden HT na górze Gradowej ma aø trzy), słuø¹ce jako remiza
działowa i schron dla załogi jednoczeúnie (HT na górze
Gradowej w GdaÒsku s¹ wyposaøone w strzelnice karabinowe).
Główny Inspektor Fortyfikacji w 1878 roku zwracał
podległym jednostkom uwagÍ, øe niedopuszczalne jest
przechowywanie w HT amunicji, co najwyraüniej artylerzyúci
próbowali robiÊ. Do przechowywania amunicji słuøyły tylko
specjalne nisze
–
kaøda była podzielona półk¹ na dwie czÍúci:
na dolnej trzymano ładunki, a na górnej pociski. Nisza musiała
pomieúciÊ zapas amunicji dla działa wałowego na jeden dzieÒ
(około 50-60 nabojów w zaleønoúci od kalibru). Niekiedy HT
były poł¹czone z leø¹cymi poniøej GR przy pomocy wind
amunicyjnych, a czasami takøe schodami (np. na Biskupiej
Górce).
twierdzy i były bezustannie wzmacniane, otrzymywały coraz to
grubsze nasypy, otaczano je korytarzykami wentylacyjnymi,
znowu przysypywano, w bocznych nasypach wydłuøano
kanały wentylacyjne, przykrywano warstw¹ øwirobetonu na
poduszce piaskowej i znowu przysypywano ziemi¹. W efekcie
po latach modernizacji budynki prochowni zniknÍły pod ziemi¹.
Z reguły na potrzeby duøego fortu wystarczała jedna taka
prochownia, a w całej twierdzy było ich kilka. Ich pojemnoúÊ
była tak obliczona, aby zapewniÊ regulaminowy zapas prochu
dla wszystkich dział twierdzy (kilkaset do tysi¹ca ton w kaødej).
Bywały umieszczane takøe w dziełach wysuniÍtych (np.
przed umocnieniami gdaÒskiej góry Gradowej w 1817 roku
w lunecie Börstella
–
pofrancuskiej lunecie Senarmonta).
Znamy takie wielokrotnie rozbudowane prochownie takøe
z Poznania, bo zachowały siÍ na terenie fortu Winiary.
Przykładem gdaÒskim s¹ prochownie na górze Gradowej
(z 1826 roku) i na Biskupiej Górce.
Ad. 3. Wszystkie materiały potrzebne do produkcji
amunicji przechowywano w stanie
surowym
. Dopiero
w
laboratoriach
produkowano pociski, ładunki miotaj¹ce
i zapalniki. Pomieszczenia laboratoriów musiały byÊ dobrze
oúwietlone, dlatego z reguły miały spore okna, po których
zreszt¹ łatwo je rozpoznaÊ.
W jednym z pomieszczeÒ
Lab
mieúciła siÍ odlewnia
(
Giess-Raum
,
Feuer-Raum
), ze wzglÍdów bezpieczeÒstwa
oddzielona od pozostałych, niekiedy nawet w osobnym
GdaÒsk. Bischofsberg Befestigung na Biskupiej Górce. Podwalnia
koszarowa w kurtynie pomiÍdzy bastionem Poúrednim a Ostroróg.
Przedruk tekstów za zgod¹ autorów. Biuletyn moøe byÊ publikowany na stronach internetowych tylko w niezmienionej formie.
System zaopatrywania w amunicjÍ w fortyfikacjach niemieckich
– 21 –
Twierdza PoznaÒ
w detalach
2, marzec 2009
GdaÒsk. Bischofsberg Befestigung na Biskupiej Górce.
åródszaniec koszarowy widziany z wieøy schroniska.
Przedruk tekstów za zgod¹ autorów. Biuletyn moøe byÊ publikowany na stronach internetowych tylko w niezmienionej formie.
System zaopatrywania w amunicjÍ w fortyfikacjach niemieckich
– 22 –
Twierdza PoznaÒ
w detalach
2, marzec 2009
KPM
GdaÒsk. KPM na Biskupiej Górce; spod wielkiego nasypu wyłania siÍ tylko wejúcie
i wyloty dwóch kanałów wentylacyjnych (zawsze po stronie tylnej).
åwinoujúcie. KPM z 1865 roku na 676 ton prochu w baterii wschodniej
[
obecnie Fort Gerharda
]
;
wielki nasyp i wylot jednego z dwóch kanałów wentylacyjnych oraz obszerne wnÍtrze.
Przedruk tekstów za zgod¹ autorów. Biuletyn moøe byÊ publikowany na stronach internetowych tylko w niezmienionej formie.
System zaopatrywania w amunicjÍ w fortyfikacjach niemieckich
– 23 –
Twierdza PoznaÒ
w detalach
2, marzec 2009
KPM
PoznaÒ. KPM w forcie Winiary. Wejúcie i ceglana nadstawka za któr¹ kryje siÍ øwirobetonowe
wzmocnienie.
GdaÒsk. Góra Gradowa. KPM. Na zdjÍciu dolny dobrze widaÊ wylot korytarza
wentylacyjno-oúwietleniowego.
Przedruk tekstów za zgod¹ autorów. Biuletyn moøe byÊ publikowany na stronach internetowych tylko w niezmienionej formie.
Plik z chomika:
bay77
Inne pliki z tego folderu:
Punkt oporu w Krzyżowej - Odkrywca 2013-06.pdf
(4262 KB)
Niemieckie umocnienia Wysp Normandzkich - Poligon 2013-06.pdf
(14530 KB)
Nyskie fortyfikacje na przestrzeni dziejów.pdf
(73166 KB)
Twierdza Warszawa - Materiały z seminarium 20-21.06.2009.pdf
(84364 KB)
XXIV Seminarium WP- Fortyfikacje nadbrzeżne Zatoki Gdańskiej.pdf
(72869 KB)
Inne foldery tego chomika:
AFV Modeller
Armor PhotoGallery
ATLAS HISTORYCZNY ŚWIATA
Czołgi
Fine Scale Modeler
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin