PLATON - prawdziwe imię Aristokles (427 - 347 p.n.e.). Platon urodził się w arystokratycznej rodzinie w mieście-państwie Ateny w epoce wielkich niepokojów i przemian. Miasto było w stanie wojny z sąsiednią Spartą, a jednocześnie przeżywało polityczne, moralne i społeczne konflikty wewnętrzne. Nazwany przez nauczyciela gimnastyki Platonem ze względu na szerokie ramiona, bary, jakimi się wyróżniał. Platon był uczniem Sokratesa, a nauczycielem Arystotelesa. Jako młody człowiek stał się zagorzałym wielbicielem Sokratesa, a później napisał dialogi filozoficzne, dzięki którym Sokrates jest nam dziś znany. Kiedy wrócił do Aten około 385/387 r. p.n.e., założył w Atenach szkołę w gaju Akademosa - stąd nazwa „Akademia".
Platońska teoria idei (inaczej teoria form).
IDEA – termin utworzony przez Platona od gr. słowa eidos – wygląd, to, co jest widoczne. Platon odróżniał to, co daje się widzieć, spostrzec zmysłami (co wiecznie się staje i zmienia), od tego, co daje się widzieć jedynie „oczami duszy” , czyli prawdziwie widzieć. To są właśnie idee, czyli wieczne i niezmienne „czyste istności”. Jeśli więc zmysłowo spostrzegamy, że rzeczy są równe, piękne czy dobre, to ideą będzie sama równość, piękno i dobro. Ta ostania idea- Dobro-jest dla Platona ideą naczelną (najogólniejszą). gdyż w pewnym sensie o wszystkich rzeczach możemy powiedzieć, że są dobre (czemuś służą). Przyznając ideom prymat nad tym, co widzialne, zmysłowo uchwytne, Platon stał się prekursorem stanowiska nazwanego później idealizmem.
Platoński dualizm (dwoistość) świata widzialnego i idealnego). Platon zakładał istnienie świata doskonałych form, które są wieczne, niezmienne i poznawalne rozumem, a zmieniający się bezustannie świat przedmiotów materialnych stanowi ich imitację. Wiara Platona w istnienie świata doskonałych czy idealnych form miała swe źródło w uznaniu przezeń zmiennej i niedoskonałej natury przedmiotów postrzegalnych zmysłowo i w przekonaniu, że można sformułować idealne pojęcia przynajmniej niektórych rzeczy, a w szczególności takich figur geometrycznych, jak koło, trójkąt itd.
Alegoria jaskini.
Alegoria jest jasna. Odwrócony tyłem do światła więzień przechodzi od wiary w rzeczywistość cieni do przekonania o prawdziwości konkretnych przedmiotów materialnych w świecie postrzeganym zmysłowo. Zmusza się go następnie, by wszedł do tego świata i wkroczył na wyższy poziom poprzez zastanawianie się nad tym, co dostrzega, i wyciąganie wniosków, które są wiedzą. W końcu potrafi spojrzeć w samo słońce, które jest źródłem światła i symbolem dobra. Cały proces kształcenia władców czy też strażników, jak ich nazywał Sokrates, trwa piętnaście lat. Motywem przewodnim owego procesu jest dialektyka, którą - według Platona - stanowi dyskusja prowadzona za pomocą pytań i odpowiedzi i stawiająca sobie za cel wyłącznie odkrycie prawdy, nigdy zaś zdobycie punktów w sporze.
Metafora jaskini posłużyła Platonowi do ukazania zasadniczej różnicy między światem myśli, a światem zmysłów, światem prawdy, a światem pozorów. Idee – z ideą dobra na czele - są jawne same przez się, tak jak słońce, które samo jest źródłem światła. To, co ludzie postrzegają zmysłami, jest tylko odbiciem idei (cieniem), nie istnieje samo z siebie, jest czymś, co tylko się jawi, choć się nam wydaje, że jest.
Ma stanowić proces wznoszenia się ze stanu mętnego i niedoskonałego postrzegania rzeczy - w którym zmysły czasem ulegają iluzji i przyjmują cienie za rzeczywiste przedmioty, a kiedy indziej widzą konkretne obiekty materialne - ku osiąganej na drodze rozumowania wyższej, światłej wiedzy o ogólniejszych bytach i pojęciach, i wreszcie ku bezpośredniej wiedzy intuicyjnej o samych formach.
PRAWDZIWE POZNANIE, A ANAMNESIS
Zdaniem Platona poznania nie można wytłumaczyć samą tylko sferą zmysłową. W sferze zmysłowej nasze ciało (organy zmysłów) są związane z rzeczami zmysłowymi (zjawiskami). Od sfery zmysłowej różni się jednak nasz poznający duch (nous), który Platon nazywa ,;duszą", oraz ów prawdziwy byt, który będąc sam niezmienny stanowi podłoże zjawisk. Duch (dusza) jest w pewnym sensie zamknięty w naszym ciele i przez to oddzielony od prawdziwego bytu. Między duchem a prawdziwym bytem znajduje się IDEA – pierwowzór istotności. Zespoleniem w jedno i ukoronowaniem całej istotności idei jest jedna idea dobra i piękna, będąca ideą wszystkich idei. Ową ideą idei w systemie Platona jest absolut (bóstwo). W przypowieści o jaskini tę ideę idei symbolizuje słońce.
Mit anamnezy: Dusza jest ze swej istoty podobna i pokrewna ideom. Przed wstąpieniem w przemijające ciało oglądała ona idee. Ta duchowo oglądana treść została jednak z chwilą wstąpienia w ciało przesłonięta sferą zmysłową. Oczyszczenie (katharsis) z uwikłania zmysłowego (wyjście z jaskini) pozwala na przypomnienie (anamnesis). Prawdziwe poznanie następuje drogą przypomnienia. W rozumieniu anamnezy dusza jest połączona zwrotnie z ideami, postrzeganie zmysłowe jest tylko zewnętrzną okazją do przypomnienia.
xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Parę wieków po śmierci Platona jego filozofię przejęli neoplatończycy, a zwłaszcza Plotyn. Przekształcona przezeń myśl Platona była podstawą platonizmu uznawanego przez kilka wieków. Augustyn zaadaptował niektóre wątki filozofii Platona i uwiecznił je w swoich pismach.
Wpływ, jaki wywarł Platon na filozofię i kulturę w ogóle, może się równać tylko z wpływem Arystotelesa. Myśl obu przewija się nie tylko w chrześcijańskiej teologii, ale też w sposobie naszego myślenia i mówienia o świecie.
Najważniejsze dzieła Platona: Uczta, Obrona Sokratesa, Kriton, Fedon, Państwo, Prawa, Teajtet, Eutyfron.
ALWIN-MMJ30