Atman.pdf

¯ ATMAN (sanskr.dusza,duch,dech)–w R . gvedzie ¯a.,jakopierwiastek»ycia,jest

czym±przemijaj¡cymidopierowjednejznajstarszychupaniszadwyst¦puje

jakopodmiotwidzenia,słyszeniaimy±lenia,jako„kierownikwewn¦trzny”

wczłowiekuizwierz¦ciu,anawetwzjawiskach±wiataotaczaj¡cego,jakoco±

ponadzmysłowego,wolnegood±mierci.

Wgjednejznajstarszychupanis . ad ¯ a.jesttym,cosi¦jeszczeporusza

wczłowieku±pi¡cymi±ni¡cym,agł¦bokisen,bezwidziadełimar,jest

siedliskiem¯a.wolnegood±wiata.Wyst¦pujetak»epogl¡d,»esiedzib¡»yj¡cego

zawsze¯a.jestprzemijaj¡ceciałoi»e¯a.podlegacierpieniuirado±citylko

wtedy,gdyprzebywawciele,pozatymza±trwawdoskonałejszcz¦±liwo±ci.

Pogl¡dza±,»ewszystkiepot¦gi±wiatazjawisk,niewył¡czaj¡cbogów,s¡

wistociemanifestacjamijednego¯a.±wiata(brahmanjest¯a.,ja¹ni¡wszystkiego)

zakłada,»e¯a.jestidentycznyzbrahmanem;takiwniosekwypowiedzie¢miał

ju»staro»ytnylegendarnym¦drzecY¯ajñavalkya(ok.500przedChr.).

¯ A.pocz¡tkowostawianynarównizinnymielementamiczłowieka,zcza-

semstałsi¦elementemcentralnym,aponiewa»,wgjednejzteoriiteologicznych,

ka»demuelementowiwczłowiekuodpowiadajaki±elementkosmosu,dokona-

łasi¦kosmizacja¯a.:zacz¦townimupatrywa¢ostateczn¡zasad¦wszech±wiata,

najwy»sz¡rzeczywisto±¢,stanowi¡ca¹ródłowszystkich±wiatówiwszystkich

istotzbóstwamiwł¡cznie;¯a.stałsi¦zatemsynonimembrahamana,zidenty-

ﬁkowałsi¦zAbsolutem.Taidentyﬁkacja—niejedynazreszt¡—ległaupod-

stawaksjomatuwa»negowpó¹niejszymokresie,zwł.dlasystemuﬁlozoﬁcz-

negoved¯anty,agłosz¡cegoidentyczno±¢duszyjednostkowej,odkrytejdzi¦ki

samoanalizieiintrospekcji,zprzejawiaj¡c¡si¦wewszystkimjedyn¡,wiecz-

n¡pot¦g¡.To»samo±¢ta,uznanawkrótcezadogmat,ukrytajestjednakprzed

lud¹miniezdolnymidointuicyjnegojejprze»ywania.Prze±wiadczenieoistnie-

niubrahmana,wga˙nkary,polegana±wiadomo±cirzeczywistegoistnienia¯a.,

stanowi¡cegotylkoinnyaspekttejsamejrzeczywisto±ci.Wiecznegoiniesko«-

czonegobrahmanamo»napozna¢tylkozapomoc¡wy»szegodo±wiadczenia

mistycznego(anubh¯ava),przetwarzaj¡cegocał¡istot¦człowieka,acharaktery-

zuj¡cegosi¦tym,»ewnimto,cosi¦poznaje,ipoznaj¡cystanowi¡jedno±¢.

Prze»ywanieiogl¡danie¯a.wswoimwn¦trzutostandoskonałejwewn¦trznej

jedno±ci(mistycznej)izarazemnajwy»szarozkosz,wktórejznikawszelkaró»-

nicapomi¦dzypodmiotemaprzedmiotem,pomi¦dzy±wiatemwewn¦trznym

azewn¦trznym,pomi¦dzyBogiema±wiatem,atak»ewszelkiecierpienie,za-

temistrachprzed±mierci¡iodrodzeniemsi¦.Nie±miertelno±ci¡jesttunie

dalszenieprzerwaneistnienie±wiadomegosiebieducha,leczrozpływaniesi¦

tego,conaziemiwyst¦pujejakojednostkawponadosobowym,niesko«czonym

brahmanie. ¯ A.jestzatemtym,cowj¦zykacheuropejskichoddajemywyrazami

dusza,duchitp.,czym±pozostaj¡cymniezmienniewpotokuprzemian,sub-

stratem.Ju»wstarejupanis . adzie( Baudh¯ayan¯aran . yakopanis . ad )znajdujemywiar¦,

»edlawyzwolenia(moks . a)jestrzecz¡oboj¦tn¡,czyciałojeszcze»yje.Identyﬁ-

kacja¯a.zbrahmanemgłoszonawupanis . adachust¦pujewhinduizmiemiejsca

rozumieniubrahmanajakoduszy±wiataia.jakoduszyindywidualnej.Wy-

zwolenieczyzbawienieosi¡gajednostkadopieropo±mierci,kiedy¯a.ł¡czysi¦

zbrahmanem.

Bibliograﬁa: S.Schayer, Braminizm ,w: ReligieWschodu ,Wwa1936,119–190;L.Renou,

J.Filliozat, L’Indeclassique ,I,P1947;H.vonGlasenapp, DiePhilosophiederInder ,St1949;ten»e,

DieReligionenIndiens ,St1943; DieReligionenIndiens ,I–II,St1960–1963;F.Tokarz, Zﬁlozoﬁi

indyjskiejkwestiewybrane ,ILb1974,1988 2 ,II1985,1990 2 ;L.Cyboran, Klasycznajogaindyjska ,

Wwa1986;J.Sachse, ZestudiównadBhagawadgit¡ ,Wr1988; Małysłownikklasycznejmy±liindyjskiej ,

Wwa1992.

EugeniuszSłuszkiewicz

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: