1. Funkcjonowanie mechanizmu rynkowego – popyt, podaż, cena.
Popyt – jest to wola zakupu określonego dobra przy określonej cenie.
Popyt rynkowy – jest to zapotrzebowanie wszystkich kupujących na danym rynku w określonym czasie i przy określonych warunkach, którzy chcą i mogą przy danej cenie kupić dany produkt
Prawo popytu – jeśli inne czynniki nie ulegają zmianie, istnieje odwrotna zależność między ceną dobra a jego ilością, którą nabywcy są gotowi kupić.
Poza cenowe czynniki wpływające na popyt:
- gusta, dochody, ceny innych dóbr, oczekiwanie nabywców dotyczące przyszłości, liczba nabywców
Elastyczność cenowa popytu – pokazuje nam stopień reakcji popytu na zmianę ceny.
Podaż – ilość dobra, którą producenci chcą sprzedać po określonej cenie w określonym miejscu
Podaż rynkowa – łączna ilość produktów zaoferowanych do sprzedaży na danym rynku przez wszystkich producentów w określonej cenie i w określonym czasie.
Prawo podaży – jeśli inne czynniki nie ulegają zmianie wraz ze wzrostem ceny produktu wzrasta jego podaż, natomiast wraz ze spadkiem ceny podaż maleje.
Poza cenowe czynniki wpływające na podaż:
- ceny zasobów, technologia produktów, podatki, subsydia, ceny innych dóbr, oczekiwania dotyczące przyszłości, liczba nabywców
Cena – pieniężne wyrażanie wartości towaru
Funkcje ceny: agregacyjna(porównuje ceny), informacyjna, redystrybucyjna(podział dochodów), równoważąca(równowaga popytu i podaży)
2. Teoria wyboru konsumenta. Optimum konsumenta.
Użyteczność – to suma zadowolenia, jaką daje konsumentowi posiadanie danego dobra; - zdolność do zaspokojenia potrzeb ludzkich
Użyteczność krańcowa – stosunek przyrostu użyteczności całkowitej do przyrostu konsumpcji lub zapasu dobra
Prawo malejącej użyteczności krańcowej – przy nie zmienionych innych warunkach(np. gusta konsumenta), krańcowa użyteczność kolejnych jednostek danego produktu spada.
Krzywa obojętności konsumenta – przedstawia wszystkie kombinacje 2 dóbr, które dla konsumenta są obojętne. Oznacza to, że każda z tych kombinacji daje konsumentowi takie same zadowolenie, czyli ten sam poziom całkowitej użyteczności.
Równowaga konsumenta – jest najkorzystniejszą (optymalną) sytuacją, w jakiej może znaleźć się konsument, dokonujący wyboru danych dóbr. Mówiąc o sytuacji optymalnej mamy oczywiście na myśli korzyści. Jeśli dochód rośnie, krzywa ograniczenia budżetowego przesuwa się w prawo, a punkt równowagi konsumenta znajduje się na coraz wyższej krzywej obojętności. Łącząc te punkty linią otrzymamy w końcu ścieżkę wzrostu dochodu.
3. Teoria wyboru producenta. Techniczne i ekonomiczne optimum produkcji.
Pojęcie przedsiębiorstwa: przychód – koszty= zysk
Koszty w przedsiębiorstwie – techniczne optimum produkcji
Koszty rachunkowe – obejmuje wyłącznie faktyczne pieniężne wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej
Koszty alternatywne – jest wartością najlepiej utraconej możliwości, która nie została wybrana
Koszty ekonomiczne – koszty rachunkowe + koszty alternatywne
Zysk rachunkowy – różnica pomiędzy przychodami i pieniężnymi kosztami działalności przedsiębiorstwa
Zysk ekonomiczny – różnica pomiędzy przychodami a całkowitymi kosztami ekonom.
Analiza kosztów rachunkowych:
a) Krótki okres – odnosi się do tego przedziału czasu, w którym przedsiębiorstwo nie może dokonac zmiany w swych mocach produkcyjnych, może jednak zmienic ich poziom wykorzystywanie
b) Długi okres – oznacza przedział czasu, w którym moce wytwórcze przedsiębiorstwa mogą być zmienione
Koszta w krótkim okresie:
- stałe(wszystkie wydatki związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa), zmienne(koszta które zmieniają się wraz ze wzrostem produkcji) i całkowite(suma stałych i zmiennych).
- przeciętne(koszta ponoszone na wyprodukowanie jednostki produkcji) i krańcowe(koszt jaki ponosi producent w związku ze zwiększeniem wielkości produkcji danego dobra o jedną jednostkę).
Przedsiębiorca osiąga techniczne optimum produkcji w punkcie, w którym krzywa kosztów krańcowych KK przecina krzywą przeciętnych kosztów całkowitych KPc.
Wynik finansowy przedsiębiorstwa – ekonomiczne optimum produkcji: przedsiębiorca osiąga maksymalny zysk.
Zysk – jest różnicą między utargiem całkowitym(wartością sprzedaży) a kosztami całkowitymi. Ujemna różnica oznacza stratę.
Różnicę pomiędzy optimum techniczne, a ekonomiczne polega na tym, że w pierwszym przypadku następuje minimalizacja przeciętnych kosztów wytwarzania, a w drugim zaś – maksymalizacja zysku całkowitego.
4. Podstawowe kategorie produktu i dochodu narodowego. Pomiar efektów działalności gospodarczej kraju.
Produkcja finalna – wtedy, gdy zakończony został proces produkcji i dane dobro nie podlega już dalszemu przetworzeniu w kraju.
Produkcja pośrednia – gdy wyprodukowane dobra są częściowo przetworzone i stanowią nakład w procesie produkcji w przedsiębiorstwach, gdzie są zużywane(surowce, minerały, energia)
Produkcja globalna – suma wartości dóbr usług wytwarzanych w całej gospodarce narodowej w ciągu jednego roku. Obejmuje zarówno produkcję finalną jak i pośrednią.
PKB – produkt krajowy brutto, jest miarą produkcji finalnej wytworzonej przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego kraju, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem
PKB obejmuje: konsumpcja indywidualna, krajowe inwestycje sektora prywatnego, krajowe inwestycje sektora publicznego oraz zakupy konsumpcyjne tego sektora
PKN – produkt krajowy netto – jest mniejszy od PKB o wartośc amortyzacyjną (Am)
PKN = PKB- Am
PNB – produkt narodowy brutto – mierzy całkowitą produkcję finalną osiągniętą przez czynniki wytwórcze danego kraju, niezależnie od miejsca ich usytuowania
PNB = PKB + Dn
Dn – dochód netto, z kapitału zainwestowanego za granicą
PNN – produkt narodowy netto, mniejszy od PNB o wartości amortyzacyjne (Am)
PNN = PNB – Am
DNCW – dochód narodowy czynników wytwórczych; suma ogólnych dochodów w gospodarce. Dochód narodowy jest mniejszy od PNN o wartości podatków pośrednich(Tp)
DNCW = PNN – Tp
ODL – osobisty dochód ludności; miara wartości dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe w przedsiębiorstwach.
5. Koniunktura gospodarcza – klasyczny i współczesny cykl koniunkturalny. Rola państwa w gospodarce.
Koniunktura gospodarcza to wszelkie zmiany aktywności gospodarczej przejawiające się w zmianach podstawowych wskaźników ekonomicznych. Wskaźniki te to wskaźniki agregatowe określające kondycję gospodarki, a więc np. PKB. PNB, inwestycja, konsumpcja, wskaźniki bezrobocia, inflacji.
Koniunktura odzwierciedla cykliczny przebieg procesu gospodarowania i odnosi się zarówno do stanu jak i dynamiki zjawisk i procesów gospodarczych.
Podział nauki o koniunkturze:
* teoria cyklu koniunkturalnego,
* badania wahań koniunkturalnych - dotyczą najczęściej krótkiego i średniego okresu.
Cykl koniunkturalny – zjawisko występowania w gospodarce wahań różnych mierników ekonomicznych charakteryzujących poziom koniunktury, wokół rosnącego trendu wzrostu gospodarczego, analizowanego w długim okresie.
Najczęściej tymi zmiennymi są: PKB, zatrudnienie, ceny, wielkość eksportu i importu, wskaźniki rynku kapitałowego, nakłady inwestycyjne i zapasy przedsiębiorstw, dochody i wydatki ludności, obroty i zyski przedsiębiorstw.
* Faza kryzysu
o rośnie: bezrobocie
o maleją: produkcja, zatrudnienie, inwestycje, popyt, ceny
* Faza depresji
o koniec spadku, ww. wielkości pozostają na niskim poziomie
* Faza ożywienia
o rosną: produkcja, zatrudnienie, inwestycje, popyt, ceny
o maleje: bezrobocie
* Faza rozkwitu
o koniec wzrostu, ww. wielkości utrzymują się na wysokim poziomie
W cyklu współczesnym wyróżnia się dwie fazy: ożywienie (ang. Expansion) i recesję (Contraction).
Cykl sezonowy - najbardziej trwałe i regularne wahania aktywności gospodarczej stanowią tak zwane cykle sezonowe, związane ze zmianami pór roku. Zmiany wielkości produktu w rolnictwie, przemyśle, budownictwie i turystyce mają niewątpliwie charakter sezonowy. Zmiany sezonowe zazwyczaj dominują nad wahaniami cyklicznymi koniunktury, podobnie zresztą jak zmiany produktu związane z dniami wolnymi od pracy, letnią i zimową pogodą, jak i okresem zbiorów.
6. Istota inflacji. Polityka antyinflacyjna państwa.
INFLACJA - to proces wzrostu poziomu cen wynikający z nadmiernego przyrostu ilości pieniądza obiegowego w gospodarce.
RODZAJE INFLACJI:
POPYTOWA - ciągniona prze popyt, występuje w przypadku, gdy całkowita wielkość planowanych wydatków wzrasta szybciej niż całkowita wielkość produkcji. Ludzie chcą kupić więcej niż gospodarstwo jest w stanie wytworzyć przy pełnym wykorzystaniu mocy wytwórczych. Konsumenci walcząc
o ograniczoną ilość dóbr i usług ciągną ceny w górę.
KOSZTOWA - popychana przez koszty. To inflacja dostawców i występuje w przypadku ograniczenia podaży niektórych zasobów.
STRUKTURALNA - występuje w przypadku zmiany struktury gospodarki. Producenci wytwarzając nowe dobra zwiększają swoje koszty powodując wzrost inflacji.
INFLACJA POWODUJE:
* komplikacje rachunku ekonomicznego;
* osłabia skłonność do oszczędzania;
* straty dla sfery budżetowej;
* wywołuje spiralę inflacyjną.
POZA TYM SKUTKAMI INFLACJI SĄ:
* dług publiczny;
* pusty pieniądz;
* dewaluacja waluty krajowej;
* zniekształcenie informacyjnej funkcji cen "ucieczka od pieniądza";
* wpływ na pożyczkodawców i pożyczkobiorców;
* obniżenie poziomu życia ludności otrzymującej stałe dochody.
POLITYKA ANTYINFLACYJNA PAŃSTWA - to zespół działań i decyzji zmierzających do ograniczenia inflacji do poziomu kilku procent rocznie.
7. Bezrobocie jako zjawisko społeczno-gospodarcze.
Bezrobocie – to taka sytuacja w gospodarce, gdy podaż pracy jest większa od popytu na nią.
- występowanie określonej ilości pracowników zdolnych do pracy lecz nie znajdujących zatrudnienia
Rodzaje bezrobocia:
* bezrobocie cykliczne (koniunkturalne) - powstaje w skutek zagregowanego (łącznego) popytu w gospodarce. Jest najważniejszym z typów bezrobocia. Problem sztywnych płac nie reagują na zmieniające się warunki na rynku pracy. Płace te są narzucone rynkom pracy
* bezrobocie strukturalne - powstaje w skutek zmian struktury przemysłowej gospodarki prowadzące do utraty pracy przez ludzi posiadających zawody wykorzystywane w zanikających gałęziach przemysłu
* bezrobocie frykcyjne (przejściowe) - przy każdym nawet wysokim popycie na rynku pracy (zapotrzebowanie na pracę) istnieje pewna grupa osób np. absolwenci lub matki po urlopach wychowawczych lub osoby na nowo podejmujące pracę, które mają trudności ze zdobyciem pracy (brak informacji, brak przeszkolenia, mobilność tych osób)
* rozróżniamy również: bezrobocie technologiczne, chroniczne (stałe), utajone (agrarne, na wsi), sezonowe, dobrowolne, przymusowe, naturalne (4 - 5%).
Masa bezrobocia – określana jest stopą bezrobocia. Jest to stosunek liczby zarejestrowanych bezrobotnych do liczby ludności cywilnej aktywnej zawodowo.
STOPA BEZROBOCIA
Skutki bezrobocia:
* mniejsze wytworzenie PKB - każdy % ludzi zatrudnionych mógłby wytworzyć około 3% PKB, w Polsce dałoby to 50 - 60% więcej PKB oraz społeczne: przestępstwa, apatia, załamanie, morale ludności, niechęć do działania.
8. Polityka rynku pracy. Formy ograniczania bezrobocia stosowane w Polsce.
AKTYWNE I PASYWNE FORMY WALKI Z BEZROBOCIEM
* pomoc doradcze - szkoleniowa (organizowanie i finansowanie przyuczania do zawodu lub przekwalifikowania, prowadzenie poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy)
* pomoc finansowa: przyznawanie i wypłacanie zasiłków szkoleniowych, przyznawanie i wypłacanie dodatków wyrównawczych (np. czynsz), udzielanie pożyczek ze środków Funduszu Pracy, wypłata świadczeń przysługujących pracownikom
* pośrednictwo pracy - kierowanie do pracy za granicą, inicjowanie i finansowanie prac interwencyjnych, inicjowanie tworzenia dodatkowych miejsc pracy i ich subsydiowanie
AKTYWNE FORMY:
* tworzenie nowych miejsc pracy;
* szkolenie i reorientacja zawodowa pośrednictwo;
* współdziałanie pracodawców i pracobiorców w poszukiwaniu wzrostu efektywności firmy tak, aby zapobiec lub co najmniej zmniejszyć skalę zwolnień z pracy;
* rozwój małej przedsiębiorczości, a więc tworzenie nowych miejsc pracy przez samych zainteresowanych, pracy na własny rachunek;
* aktywizacja zawodowa absolwentów.
PASYWNE FORMY:
* wcześniejsze emerytury;
* krótszy czas pracy;
* zasiłki i świadczenia emerytalne.
9. Polityka fiskalna państwa i jej uwarunkowania.
Pojęcie i zakres polityki fiskalnej:
- nazywana też budżetową
- element polityki finansowej państwa
- realizowana poprzez system finansów publicznych
- polega na operowaniu przychodami, wydatkami, a więc regulowaniu ich wysokości, struktury, wzajemnych proporcji oraz salda dla osiągnięcia różnych celów ekonomicznych, społecznych i politycznych
Budżet państwa – jest planem dochodów i wydatków państwa. Uchwalony w formie ustawy budżetowej na okres roku kalendarzowego.
Zasady konstruowania: zasad rocznego budżetowania, zupełności, jedności, jawności, równowagi budżetowej
Rodzaje dochodów budżetowych:
a) Ze źródeł krajowych – dochody podatkowe (80%), nie podatkowe (cła, odsetki, bank centralny)
b) Ze źródeł zagranicznych ( kredyty, darowizny)
Podatki – to przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne świadczenia pieniężne pobierane przez państwo od różnych podmiotów gospodarczych
Rodzaje:
a) Bezpośrednie – dochodowe( od osób fizycznych i prawnych), majątkowe( spadek, darowizny, od nieruchomości itp.)
b) Pośrednie – od towarów i usług, akcyzowy
Sposoby finansowania deficytu budżetowego
- zwiększenie dochodów budżetowych przez podniesienie podatków
(krzywa LAFFERA - podatki, które obciążają ludność bezpośrednio i pośrednio mają tendencję wzrostową, lecz ujemnym tego skutkiem jest osłabianie bodźców do pracy, uchylanie się od płacenia podatków i oszustwa podatkowe.)
- ograniczenie wydatków budżetowych
- zaciągnięcie kredytu w bankach
- zwiększenie długu publicznego
Dług publiczny – całkowita kwota zadłużenia rządu w formie należnej z tytułu sprzedanych papierów wartościowych skarbu państwa w celu pokrycia deficytu budżetowego.
Funkcje budżetu państwa:
- fiskalna, Restrybucyjna, stymulacyjna
10. Polityka pieniężna i jej wpływ na koniunkturę gospodarczą
Pieniądz – to powszechny, akceptowalny środek wymiany, za pomocą którego dokonuje się płatności za nabyte dobra lub usługi oraz reguluje inne zobowiązania. Jest on głównym ekwiwalentem i pośrednikiem w procesie wymiany.
Cechy: trwały, podzielny, łatwo przechowywany, ograniczona podaż
Funkcje: - miernik wartości wszystkich dóbr i usług
- środek wymiany
- środek płatniczy
- środek tezauryzacji (przechowywania wartości)
- pieniądz światowy
Siła nabywcza pieniądza to jego zdolnośc do nabycia określonej ilości dóbr i usług. Siła nabywcza pieniądza zmienia się w przypadku zmian cen dóbr i usług
System bankowy:
- bank centralny – instytucja publiczna (czyli nie działa dla zysku), która w imieniu państwa prowadzi politykę pieniężną
- bank komercyjny
Funkcje banku centralnego:
- jest bankiem emisyjnym
- bank rządu (państwa)
- centrum walutowy kraju
- jest bankiem nadzorującym i regulującym krajowy system bankowy
- jest bankiem banków komercyjnych
- realizuje politykę pieniężną i kredytową państwa
W Polsce bankiem centralnym jest NBP
Polityka pieniężna:
- polega na kształtowaniu podaży pieniądza w celu utrzymania produkcji, zatrudnienia i cen na pożądanym poziomie
- podaż pieniądza to jego ilośc dostępna w gospodarce
- bank centralny realizuje politykę pieniężną państwa i wykorzystuje w tym celu instrumenty takie jak stopa rezerw obowiązkowej, operacje na otwartym rynku, stopa procentowa
gobiox2