Anatomia
Wykład 4
Wykład 4/ćwiczenia 4 23.11.2003
ZESPÓŁ NARZĄDÓW MOCZOWO – PŁCIOWYCH
· Zespół narządów moczowych
· Zespół narządów płciowych
Narządy samcze
Narządy samicze
Zespół narządów moczowych
NERKI (parzyste)
· Zbudowana z części korowej i rdzennej.
· Elementem strukturalnym nerki jest nefron.
· Nerki leżą w jamie brzusznej, wysoko pod kręgami lędźwiowymi w przestrzeni pozaotrzewnowej jamy brzusznej, prawa wysunięta do przodu, położona niżej od lewej.
· U świni nerki leżą na jednej wysokości.
· Posiada dwie powierzchnie: przednią i tylną, dwa brzegi: przyśrodkowy i boczny, oraz bieguny górny i dolny.
· Kształt fasolowaty, u konia sercowaty lub trójkątny ze względu na sąsiedztwo nerki: od przodu z wątrobą, od tyłu z jelitem ślepym.
· Mają ciało tłuszczowe – zewnątrz-nerkowe - torebka tłuszczowa, stabilizuje ona nerki zawieszone na naczyniach krwionośnych.
· Nerki produkują mocz
Typy Nerek:
ð Wielopłatowa – delfin, niedźwiedz; podwieszone są na uchyłkach moczowodów.
ð Pobrużdżona wielobrodawkowa – bydło; nie są zrośnięte części rdzenne, brak miedniczki nerkowej, do brodawek uchodzą uchyłki moczowodów
ð Gładka wielobrodawkowa – świnia, człowiek; powierzchnia gładka
ð Gładka jednobrodawkowa – koń,pies, owca, kot, królik, małe przeżuwacze;
Każda brodawka otoczona jest kielichem nerkowym, do którego spływa krew.
Budowa
· Torebka tłuszczowa, torebka włóknista (bardzo cienka warstwa)
· Kora nerki = warstwa korowa – w niej ciałka nerkowe (jednostrukturalne); produkuje mocz
· Rdzeń nerkowy = warstwa rdzenna
· Miedniczka nerkowa (tylko nerki gładkie)
Budowa nerki
Nefron – ciałka nerkowe; są w istocie korowej
· Kłębuszek, torebka kłębuszka (kora nerki)
· Kanalik nerkowy
Kręta, prosta, zbiorcza
(rdzeń nerki)
· Kanalik zbiorczy
Mocz
· Wytwarzany w nerkach
· Zawiera:
Produkty przemiany białkowej i mineralnej
Wodę
Niestałe składniki (fizjologiczne i patologiczne)
· Mocz pierwotny – nie rozgęszczony - człowiek o masie ok.70kg produkuje go 170l na dobę), wydala go 1,5 l
· Mocz zagęszczany jest w nerkach
Wydalanie moczu:
Moczowód
Pęcherz moczowy
Cewka moczowa
Moczowody (parzyste)
· Biegnie od miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego
· Narząd rurowy
Układ moczowy
· Leży na spojeniu miednicznym w jamie miednicznej, gdy silnie się wypełni to wystaje do światła jamy brzusznej
· Jest zbiornikiem moczu
· Stabilizują go więzadła surowicze
· Budowa: szczyt, trzon, szyja
· Wysłany jest mięśniówką gładką:
Pęcherza – mimowolny wypieracz moczu
Szyi pęcherza – mimowolny zwieracz pęcherza
(tylnie przedłuża się w cewkę moczową, u samic otwiera się w okolicy brzusznej)
· Od dna odchodzi przewód wyprowadzający mocz na zewnątrz, zwany cewką moczową.
· Ujście wewnętrzne cewki moczowej – w szyi pęcherza moczowego
· Ujście zewnętrzne cewki moczowej:
-samce na przednim końcu żołędzi prącia
o Część miedniczna - płynie w kierunku doogonowym; biegnie we wnętrzu miednicy i przewija się przez spojenie miedniczne
o Część gąbczasta – płynie w kierunku dogłowowym; biegnie we wnętrzu prącia
Wyrostek cewkowy u ujścia cewki moczowej (barany, małe przeżuwacze)
-samice na granicy pochwy i przedsionka pochwy
Uchyłek podcewkowy (cewki moczowej) – u samic przeżuwaczy, zakończony ślepo
Zespół narządów płciowych:
Narządy płciowe samicze
ð Jajniki
ð Jajowody
ð Macica
ð Pochwa
ð Przedsionek pochwy
ð Srom
Jajniki /gonady/ (parzyste)
§ Leżą wewnątrz jamy otrzewnej
§ Powstają w nich gamety /komórki jajowe/
§ Dojrzewają w nich komórki jajowe
§ Kształtem przypominają owoc maliny lub morwy, za sprawą otaczających je pęcherzyków Graffa – u świni
§ Jest to również gruczoł dokrewny gdyż produkuje estrogeny
§ Oogeneza – powstawanie i dojrzewanie komórek jajowych
§ U konia – odwrotna budowa; rdzeń na zewnątrz a kora wewnątrz
Jajowody (parzyste)
§ Budowa: lejek, bańka, cieśń jajowodu, ujście maciczne jajowodu
§ Bańka to miejsce zapłodnienia komórki jajowej
Owulacja /jajeczkowanie/
§ Jest to pęknięcie pęcherzyka Graffa i wydostanie się z jajnika komórki jajowej
§ W miejscu pęknięcia pęcherzyka powstają ciałka żółte:
1. Fizjologiczne:
-okresowe (rzekome) – nie doszło do zapłodnienia, wytwarza się ciałko żółte, potem przekształca się w ciałko białe, a na końcu zanika.
-ciążowe (prawdziwe) – komórka zostaje zapłodniona, rozrasta się tkanka luteinowa.
2. Patologiczne:
-przetrwałe – tworzy się ciałko żółte i nie zanika; brak owulacji i brak zapłodnienia; częste u bydła
Ciałko żółte produkuje progesteron – powoduje on zaprzestanie wytwarzania nowych komórek jajowych.
Pęcherzyki Graffa produkują estrogeny- hormony umożliwiające produkcję kom. jajowych.
Ciąża u świni jest mnoga.
Ruja u zwierząt:
ð Monoestralne (jednorujowe)- ruja 1 w roku
ð Diestralne (dwurujowe) – ruja 2 x w roku (suka)
ð Poliestralne (wielorujowe) – ruja wiele razy w roku
ð Ruja u krowy trwa 2-3 tygodnie
Ssaki są:
-skąpożółtkowe (oligolecytalne)
-łożyskożółtkowe
-żyworodne
Typy układu płciowego:
Drogi rodne zrosły się z przewodów Millera.
Jednopochwowe: (monodelphia)
a. Macica pojedyncza – naczelne
b. Macica podwójna – królik
c. Macica dwurożna – zwierzęta domowe
Dwupochwowe (torbacze) (Didelphia)
Macica
§ Zbudowana z rogów, trzonu i szyjki macicy
§ Szyjka zawsze zaczopowana śluzem, otwiera się jedynie w momencie rui lub porodu; komunikuje macicę z pochwą
§ Macica zawieszona jest na więzadle szerokim macicy /surowicze, ale z włóknami mięśniowymi gładkimi/
§ Miejsce, w którym rozwija się ciąża
§ Inwolucja – kurczenie /zwijanie/ się macicy po porodzie
Macica dwurożna
ð Klacz - dwurożna bezprzegrodowa – rogi kształtem przypominają płozy sań
ð Krowa – dwurożna przegrodowa – rogi kształtem przypominają rogi barana
ð Świnia – dwurożna – rogi kształtem przypominają pętle jelitowe
ð Suka – dwurożna – rogi przypominają kształt litery V
Warstwy ściany macicy:
1. Błona śluzowa /u przeżuwaczy są tu strzępki/
2. Błona mięśniowa /gładka/
3. Błona surowicza
C- układ rozrodczy żeński: j) macica, k) jajowód, l) jajnik, m) pochwa
Pochwa i przedsionek pochwy
§ Pochwa - żeński narząd kopulacyjny.
§ Granicę między pochwą, a przedsionkiem wyznacza ujście zewnętrzne cewki moczowej i dlatego przedsionek jest wspólną drogą płciową i moczową.
§ W ścianach przedsionka znajdują się gruczoły przedsionkowe (nawilżają pochwę)
§ W pochwie gruczoły śluzowe (także nawilżają pochwę) – odpowiedniki męskich gruczołów dodatkowych
Srom
§ Wargi sromowe ograniczają szparę sromową
§ W spoidle brzusznym warg sromowych znajduje się łechtaczka
§ Łechtaczka jest ciałem jamistym
ð Narząd homologiczny – taki, który wywodzi się z podobnych zawiązków
Prącie – łechtaczka (ciało jamiste)
ð Narząd analogiczny – taki, który spełnia te same, bądź bardzo podobne funkcje
Prącie – pochwa (funkcja narządu kopulacyjnego)
ð xc
Błony płodowe /zarodkowe/
§ Wytwarzane są przez zarodek
§ Najwcześniej powstaje pęcherzyk żółciowy
§ Owodnia – jej ściany produkują płyn owodniowy (wody płodowe), zapewnia on zarodkowi swobodny rozwój
§ Kosmówka – (zewnętrzna) rozpuszcza błony śluzowe macicy, wnikają w ściany macicy; dzięki niej dokonuje się wymiana substancji odżywczych i gazowych między matką a płodem i wydalanie produktów przemiany materii płodu.
§ ...
agata9719