Imię i nazwisko: Maciej Wacławik
Stanowisko: Faras
Położenie geograficzne: Miejscowość Faras położona jest w północnej części Sudanu, na południowy zachód od Abu Simbel. Dawniej było ostatnią stolicą nubijskiego państwa Nobadów, znaną jako Pachoras. Obecnie miejscowość ta zalana jest wodami jeziora Nasera.
Historia badań: Pierwsze badania prowadzone były w Faras jeszcze przed pierwszą Wojną Światową pod okiem brytyjskiego archeologa Francisa Griffitha. Odkryto wtedy zespół dekorowanych bloków kamiennych pochodzących ze świątyni Totmesa III. Kolejne ekspedycje, pod kierownictwem profesora Kazimierza Michałowskiego, prowadzone były w latach 1961-1964 w związku z prowadzoną pod patronatem UNESCO kampanią na rzecz przebadania terenów przeznaczonych na zalanie wodami Nilu w związku z budową Wysokiej Tamy na południe od Asuanu.
Charakter stanowiska: Wewnątrz komu, na szczycie którego wznosiły się ruiny arabskiej cytadeli z XVIII wieku i koptyjskiego monasteru z XIII stulecia, polska misja odkryła kościół katedralny z 707 roku i towarzyszącą mu kaplicę grobową biskupa Joannesa z 1005 roku, a także ruiny pałacu królewskiego z okresu panowania Nobadów, od V do początków VII wieku.
Chronologia: Poza dekorowanymi blokami z okresu XVIII dynastii nie znaleziono w Faras śladów działalności człowieka z przed V wieku n.e. W czasie, kiedy władcy Nodabii zdecydowali się w Faras założyć stolicę swojego państwa, na wzgórzu nad Nilem wznosił się już chrześcijański kościół, który został zniwelowany i w jego miejscu wybudowano pałac monarszy. Władcy, mimo iż państwo pozostawało ostatnim spadkobiercom religii egipskiej, zgodzili się odbudować zniszczony kościół na południe od swojej nowej siedziby. Budynek ten został w połowie VI wieku, na skutek schrystianizowania Nodabii przez monofizyckiego kapłana Juliana, przekształcony w dworski kościół. W 616 roku, po najeździe Sasanidów pałac uległ zniszczeniu, a w jego miejscu wybudowano katedrę biskupią, zaś jego mieszkańcy wybudowali dla siebie skromną rezydencję z cegły suszonej.
Najważniejsze znaleziska: Do najważniejszych znalezisk należą katedra faraska i freski ozdabiające jej wnętrze, przedstawiające m.in. św. Annę (tzw. Mona Lisa z Warszawy), Michała Archanioła, Madonnę z Dzieciątkiem, Trzech młodzieńców w piecu ognistym, pokłon Trzech Króli, a także tamtejszych biskupów m.in. Marinosa i Petrosa. Malowidłom tym towarzyszyły listy biskupów, królów i eparchów chrześcijańskiego królestwa Nubii
Bibliografia:
1. Krzemieńska Agnieszka. 1965: Cud w Faras. [w:] Polityka. 18 maja 2007. [online:][dostęp: 14 stycznia 2009] http://www.polityka.pl/polityka/index.jsp?place=Lead30&news_cat_id=1508&news_id=218740&layout=18&page=text
2. Michałowski Kazimierz. Od Edfu do Faras. Warszawa. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974. Rozdz. Faras. s. 151 – 181
3. Michałowski Kazimierz. Nie tylko piramidy…. Warszawa. Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1986. Rozdz. XII i XIII. s. 264 – 267, 274 - 277
4. Faras – Cud Pustyni Nubijskiej. [w:] Egipt – Bogowie i faraonowie. Archeologia. Wyd. AmerCom. s. 159 -162
bacha67