Zoonozy – choroby odzwierzęce.pdf
(
165 KB
)
Pobierz
651059417 UNPDF
Farmakoterapia
Zoonozy – choroby odzwierzêce
Światowa Organizacja Zdrowia definiuje zoonozy
jako wszelkie choroby przenoszące się na ludzi za
pośrednictwem zwierząt kręgowych. Do najgroźniejszych
dla człowieka chorób odzwierzęcych należą: włośnica,
bruceloza i wścieklizna.
Objawy kliniczne włośnicy są różno-
rodne i zależne od ilości atakujących
pasożytów. Często zarażenia prze-
biegają bezobjawowo. Inne przy-
bierają kształt jednego z poniższych
zespołów.
Zespół biegunkowy
związany jest
z pasożytowaniem postaci dojrzałych
w świetle jelita cienkiego. Biegunce
często towarzyszą bóle brzucha i wy-
mioty. Zespół ten może przejść w ze-
spół włośnicowy lub przewlekać się ze
względu na wielokrotne spożywanie
zarażonego pokarmu. Przewlekły ze-
spół biegunkowy, przez uszkodzenie
kosmków jelitowych, prowadzi do ze-
społu złego wchłaniania.
Organizmy chorobotwórcze w tych
schorzeniach to:
•
wirusy (m.in. wścieklizna, kleszczowe
zapalenie mózgu);
•
bakterie: bruceloza, salmonelloza,
borelioza, wąglik;
•
chlamydie: ornitozy;
•
priony: choroba Creutzfeldta-Jako-
ba;
•
grzyby: kryptokokoza, grzybice
skórne;
•
pierwotniaki: toksoplazmoza,
•
tasiemce;
•
nicienie: włośnica, zespół larwy wę-
drującej skórnej itp.
sie przebudować metabolizm komórki
i zmusić ją do produkcji elementów
włóknistych, zwielokrotnienia ilości ją-
der komórkowych oraz „nakazać” jej
przejście na metabolizm beztlenowy
i pozwolić na wysycenie błony przez
związki wapnia. Prowadzi to do swo-
istego unieśmiertelnienia zarażonej
komórki, co z kolei pozwala pasoży-
towi na wieloletnie oczekiwanie na
zamknięcie cyklu rozrodczego.
Zespół włośnicowy
występuje naj-
częściej w 2 tygodnie po spożyciu
zarażonego mięsa. Triada dominują-
cych objawów obejmuje gorączkę,
bóle mięśni i złe samopoczucie. Go-
rączka dochodzić może do 40°C
i poprzedza wystąpienie bólów mięś-
ni najczęściej używanych (najlepiej
ukrwionych, czyli w efekcie z najwięk-
szą ilością larw włośnia) – zginaczy,
mięśni gałki ocznej, mięśni oddecho-
wych oraz mięśni szyi i karku. Bóle
spowodowane są wzrostem larw
w komórkach mięśniowych. Pasożyty
nie omijają też komórek mięśnia serco-
wego i mogą dawać objawy zapale-
nia mięśnia sercowego, z jego ostrą
niewydolnością.
Włośnica częsta jest wśród dzikich
zwierząt, którym nieobce jest polo-
wanie na słabszych, ale i pożeranie
padłych pobratymców. Wśród zwie-
rząt hodowlanych przypadki włośnicy
najczęściej dotyczą świń, bydła i koni,
a rolę w przenoszeniu pasożytów ze
zwierząt dzikich na hodowlane odgry-
wają z jednej strony szczury, a z drugiej
stosowanie przez hodowców nielegal-
nych praktyk dotyczących karmienia
zwierząt odpadkami mięsnymi.
Włośnica
Włośnicą można zarazić się w wyniku
spożycia mięsa zawierającego żywe
larwy Trichinella spiralis. Enzymy żołąd-
kowe nadtrawiają otoczkę pasożyta
i umożliwiają wydostanie się larwy do
światła 2/3 górnych jelita cienkiego,
gdzie dojrzewa w postać dorosłą (sa-
mica 3 mm, samiec 0,5 mm długości).
Bytowanie tych nicieni w przewodzie
pokarmowym kończy się po uzyskaniu
odpowiedniego stopnia odporności
przez organizm, tj. w ciągu 2 miesięcy.
W międzyczasie pasożyty te kopulują,
zaś samice, atakując okolicę podsta-
wy kosmków jelitowych, dostają się
do układu chłonnego jelit. Tam każda
wydaje na świat nawet do 2500 larw.
Larwy o długości 0,08 mm wędrują
z chłonką, a następnie z prądem krwi
po organizmie, niewybiórczo zasied-
lając jego pojedyncze komórki. Dla
komórek kończy się to śmiercią, za
wyjątkiem poszukiwanych przez paso-
żyta komórek mięśni poprzecznie prąż-
kowanych. W miocycie larwa włośnia
jest w stanie przetrwać, w międzycza-
Zachorowanie przez człowieka na
włośnicę zdarza się na szczęście rzad-
ko dzięki odpowiedniemu nadzorowi
weterynaryjnemu. W Polsce przebada-
ne mięso oznaczane jest pieczęciami,
których wzór ustalają odpowiednie
przepisy. Wprowadzenie do obrotu
mięsa, które uniknęło kontroli, jest jedną
z najważniejszych przyczyn zakażenia
włośnicą. Kolejną jest brak staranności
w przygotowaniu potraw mięsnych. Lar-
wy włośnia spiralnego giną po 10 minu-
tach gotowania w temperaturze 58,5°C
(za bezpieczny czas gotowania mięsa
przyjmuje się 10 minut na każdy 1 kg).
Zamrożenie mięsa w temperaturze minus
20°C na okres ponad 3 dni również
skutecznie zabija te pasożyty.
Reakcje odpornościowe na atak paso-
żytów mogą przyjąć przebieg opacz-
ny, prowadząc do alergicznego zapa-
lenia naczyń z uszkodzeniem śródbłon-
ka, destrukcją naczyń włosowatych
i naciekami komórek zapalnych. Cha-
rakterystyczne są wybroczyny krwawe
w spojówkach oczu i pod płytkami
paznokciowymi, wysypki skórne oraz
obrzęki lokalizujące się wokół oczu.
Dodatkowo objęte procesem mogą
zostać organy wewnętrzne, co skutkuje
śródmiąższowym zapaleniem płuc lub
kłębuszkowym zapaleniem nerek.
34
Farmakoterapia
Neuro-trichinelloza
wiąże się z uszko-
dzeniem neuronów centralnego systemu
nerwowego przez wnikające do nich
pasożyty oraz z podrażnieniem opon
mózgowo-rdzeniowych. Dodatkowymi
obciążającymi rokowanie okolicznoś-
ciami są infekcje bakteryjne nakładają-
ce się na zarażenie włośniem, poczyna-
jąc od salmonelloz wskutek spożywania
tego samego niedopieczonego mięsa,
po nadkażenie bakteryjne zapalenia
płuc. 95% rozpoznania pochodzi z od-
powiednio zebranego wywiadu od pa-
cjenta. Początkowe objawy choroby na-
suwać mogą bowiem podejrzenia o np.
zatrucie pokarmowe, grypę, mononukle-
ozę czy wirusowe zapalenie wątroby.
Zachorowanie rodzinne i grupowe, na
ograniczonym terenie oraz możliwość
spożycia nie badanego mięsa uprasz-
cza postawienie diagnozy. Badania
dodatkowe, pomagające ustalić rozpo-
znanie obejmują:
•
morfologię i rozmaz krwi obwo-
dowej: leukocytoza w granicach
10000-15000 oraz odsetek eozy-
nofilów w granicach 5-50%, który
utrzymuje się tygodniami (spadek
eozynofilii w ciężkiej włośnicy ro-
kuje źle),
•
CPK i LDH: podwyższone wskaźniki
uszkodzenia komórek mięśniowych,
•
proteinogram: podwyższone miana
gamma-globulin,
•
elektromiografia: wykrycie uszkodze-
nia mięśni,
•
biopsja mięśnia: wykrycie larw włoś-
nia lub ich materiału genetycznego
(metodą PCR),
•
badania serologiczne: specyficzne
dla włośnia przeciwciała wystę-
pują od końca drugiego tygodnia
choroby.
•
leków przeciwpasożytniczych ak-
tywnych wobec jelitowych postaci
włośnia, nawet w razie podejrzenia
zarażenia: mebendazol 400 mg/d
lub albendazol 400 mg/d doust-
nie przez 3-5 dni (w ciąży pyrantel
10 mg/kg/d przez 5 dni), co zmniej-
szy ilość larw penetrujących w głąb
organizmu,
•
środków przeczyszczających i alko-
holu w ciągu kilku godzin po spoży-
ciu zarażonego mięsa,
•
niesterydowych leków przeciwbó-
lowych w celu zmniejszenia bólów
mięśniowych,
•
sterydów, do czasu ustąpienia go-
rączki i objawów alergicznych; nale-
ży je stosować z rozwagą (z jednej
strony zapobiegają nadmiernej reak-
cji zapalnej wobec toksyn uwolnio-
nych z zabitych pasożytów, z drugiej
strony działają immunosupresyjnie).
Po ustąpieniu ostrych objawów większość
chorych dobrze toleruje obecność otor-
bionych w komórkach mięśniowych larw
i nie ma wówczas potrzeby podawania
leków innych, niż przeciwbólowe.
Objawy dominujące w postaci prze-
wlekłej obejmują, oprócz nawracają-
cej gorączki, dolegliwości ze strony po-
szczególnych układów:
•
układu ruchu: bóle kostno-stawowe,
najczęściej okolicy krzyżowo-lę-
dźwiowej i dużych stawów (bio-
drowych, kolanowych i ramiennych)
oraz bóle mięśni,
•
układu nerwowego: uszkodzenie
układu autonomicznego (zlewne
poty, nadmierna męczliwość, upor-
czywe bóle głowy) oraz charakte-
rystyczne uszkodzenie nerwu VIII
(niedosłuch w zakresie tonów wy-
sokich),
•
układu pokarmowego: powiększenie
wątroby z jej uszkodzeniem,
•
układu płciowego: impotencja, za-
palenie jąder i najądrzy, zahamo-
wanie spermatogenezy i produkcji
testosteronu.
Bruceloza
Rzadka w Polsce choroba odzwierzę-
ca, dotycząca wyłącznie osób zawo-
dowo związanych ze zwierzętami.
Bakterią Brucella abortus bovis zakazić
mogą się weterynarze, zootechnicy, ho-
dowcy bydła i pracownicy rzeźni. Kon-
takt tkanek zwierzęcych z uszkodzoną
skórą powoduje wniknięcie bakterii, któ-
re następnie przemieszczają się drogą
naczyń limfatycznych do węzłów chłon-
nych. Rozwój infekcji powoduje odczyn
zapalny, przybierający postać ziarniny,
z tendencją do bliznowacenia. Następ-
nym etapem jest rozsiew bakterii drogą
krwi z zajęciem narządów odległych,
co może przebiegać w 3 postaciach:
•
ostrej: sepsy, z zapaleniem wielona-
rządowym;
•
podostrej: bez falistej gorączki i za-
grożenia nagłym zgonem;
•
przewlekłej, najczęstszej w Polsce
(choroba Bonga).
Postępowanie z chorym jest zależne
od stopnia zaawansowania choroby.
Celem leczenia jest wyeliminowanie
lub zmniejszenie ilości pasożytów w or-
ganizmie oraz łagodzenie objawów
choroby. Chory, jeśli nie występują po-
wikłania, leczony jest w domu. Farma-
koterapia obejmuje podawanie:
O rozpoznaniu brucelozy decyduje
wywiad epidemiologiczny i badania
dodatkowe, które obejmują:
•
odczyn aglutynacji Wrighta,
•
odczyn wiązania dopełniacza,
35
Farmakoterapia
•
odczyn skórno-alergiczny Burneta,
•
morfologia z rozmazem krwi obwo-
dowej: prawidłowa lub zmniejszona
leukocytoza, przewaga limfocytów
w rozmazie.
przez samochód zwierząt (nawet te nie
zarażone wścieklizną, nie rozumiejąc
dobrych intencji, atakują).
pobranego od zwierzęcia, a także
w osadzie płynu mózgowo-rdzenio-
wego i moczu,
•
stwierdzające obecność specyficz-
nych dla wścieklizny przeciwciał we
krwi chorego.
Zachorowania są rzadkie wśród ludzi
dzięki ścisłemu nadzorowi nad osoba-
mi pokąsanymi oraz obserwacji podej-
rzanych zwierząt i badaniu ich tkanek.
Ogromne znaczenie ma wykładanie
w terenie doustnej szczepionki dla
zwierząt drapieżnych, obowiązkowe
szczepienia psów i nadzór nad zwie-
rzętami wwożonymi do Polski. Osoby
zawodowo narażone na zakażenie
obowiązuje szczepienie.
Podstawowe postępowanie lecznicze
w brucelozie to antybiotykoterapia.
Najlepiej udokumentowane działanie
dotyczy tetracyklin w skojarzeniu z ri-
fampicyną oraz aminoglikozydów (na-
leży stosować z rozwagą, ze wzglę-
du na działanie uboczne, nasilające
uszkodzenia słuchu).
Dodatkowo stosuje się specjalne me-
tody (RT-PCR) wykrywające materiał
genetyczny wirusa w ślinie. Niestety,
nie jest znane żadne skuteczne lecze-
nie choroby w momencie wystąpienia
jej objawów. Pacjenta należy umieścić
na oddziale intensywnej terapii w ce-
lu stosowania leków zwiotczających
i uspokajających oraz mechanicznej
wentylacji.
Wścieklizna
Wścieklizna jest odzwierzęcą cho-
robą wirusową o ciężkim, nierzadko
śmiertelnym przebiegu. Występuje
wyłącznie wśród ssaków i objawia
się zapaleniem centralnego systemu
nerwowego. Wirus RNA z rodziny
Rhabdoviridae przenoszony jest ze śli-
ną w czasie ugryzienia lub oślinienia
uszkodzonej skóry bądź błony śluzo-
wej. W miejscu wprowadzenia wirusa
zakażone zostają komórki mięśniowe,
a następnie wirus wnika do komórek
nerwowych, gdzie szerzy się wzdłuż
ich wypustek w stronę mózgu, z szyb-
kością 3 mm/godzinę. W istocie szarej
mózgu następuje intensywna replikacja
wirusów, które drogą naczyń krwionoś-
nych i nerwów przenikają do pozosta-
łych narządów, w tym do gruczołów
ślinowych. Wirus pojawia się w ślinie
na kilka dni przed wystąpieniem obja-
wów choroby.
Okres wylęgania wścieklizny zależny
jest od liczby wirusów oraz od odle-
głości miejsca penetracji od centralne-
go systemu nerwowego i waha się od
jednego do trzech miesięcy.
Postępowanie po pogryzieniu obej-
muje przemycie rany wodą z mydłem,
następnie odkażenie środkami che-
micznymi lub opracowanie chirurgicz-
ne. Oczywiście przy okazji należy
pamiętać o profilaktyce przeciwtęż-
cowej. Decyzję o podaniu szczepionki
i surowicy przeciw wściekliźnie lekarz
chorób zakaźnych zawsze podejmuje
indywidualnie, a dowód szczepienia
zwierzęcia nie jest argumentem za za-
niechaniem profilaktyki. Postępowanie
to należy wdrożyć jak najszybciej po
ekspozycji, kierując się do najbliższego
oddziału chorób zakaźnych. W przy-
padku możliwości obserwacji podej-
rzanego zwierzęcia, stosuje się jego
10-dniową izolację lub dokonuje się
jego sekcji w celu pobrania materiału
do badań. Jeśli zwierzę nie zachoru-
je, można odstąpić od kontynuowania
profilaktyki.
Klinicznie wścieklizna rozpoczyna
się objawami zwiastunowymi, trwają-
cymi do 4 dni: mrowieniem w okolicy
miejsca pokąsania, stanami gorącz-
kowymi, bólami głowy i wymiotami.
Choroba na dalszym etapie prze-
chodzi w okres pobudzenia: chory
jest niespokojny, występują objawy
psychotyczne i napady agresji, mogą
wystąpić napady drgawek. Charak-
terystyczne i wyjątkowe jest zjawisko
wodowstrętu – skurcze mięśni gardła
i krtani przy próbach połykania, a na-
wet na widok lub odgłos przelewają-
cej się wody. Ostre objawy występują
od 2 do 10 dni, następnie wścieklizna
przechodzi w okres porażeń, prowa-
dzących do zgonu.
Rezerwuarem i głównym przenosicie-
lem wirusa wścieklizny jest dziki lis.
Chore zwierzę atakuje inne zwierzęta
dzikie i domowe, które stają się nie-
bezpieczne dla człowieka. Należy
zwrócić uwagę na fakt, że chore zwie-
rzęta zmieniają swoje zwyczaje. Dzikie
zwierzęta, normalnie płochliwe, zacho-
wują się nietypowo, spokojnie (dając
się złapać) lub agresywnie (atakują
człowieka). Należy również zwalczyć
odruch współczucia i nie podchodzić
z gołymi rękami np. do potrąconych
Dla rozpoznania choroby ważne jest
umiejętne zebranie wywiadu, w celu
przełamania oporów pacjenta przed
wyjawieniem styczności z chorym
zwierzęciem (kłusownicy). Badania
dodatkowe pomocne w ustaleniu roz-
poznania obejmują testy immunofluo-
rescencyjne:
•
wykrywające obecność wirusa
w odciskach rogówki, bioptatach
skóry chorego człowieka i mózgu
Na szczęście szczepionka przeciw
wściekliźnie może być skuteczna rów-
nież po zakażeniu. Dzieje się tak dzięki
specyficznej, wolnej drodze wirusa do
miejsca namnażania – mózgu, co po-
zwala organizmowi na wystarczająco
szybkie nabycie odporności. Warun-
kiem jest podanie szczepionki zaraz po
kontakcie z chorym zwierzęciem.
dr med. Łukasz Szczygieł
36
Plik z chomika:
borys.karawaning
Inne pliki z tego folderu:
Gorączka Q, choroba zwierząt i zoonoza – aspekty praktyczne.pdf
(519 KB)
Nosacizna – groźna choroba i zagrożenie bioterrorystyczn.pdf
(5423 KB)
choroba kociego pazura.ppt
(19509 KB)
Choroby zakazne II.pdf
(113 KB)
Choroby zakazne I.pdf
(238 KB)
Inne foldery tego chomika:
atlas dermatologiczny
Badania
Badanie na ciążę (zdjęcia)
Bydło Konie
Diagnostyka
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin