Gwara poznańska to jedna z bardziej specyficznych gwar regionalnych w Polsce. Po poznańsku mówi się nie tylko w samym Poznaniu, ale i w okolicach, a odmiany gwary spotkać można w całej Wielkopolsce. Gwara poznańska powstała z wymieszania dialektu wielkopolskiego z elementami słownictwa niemieckiego, głównie w wyniku ponad stuletniego pruskiego panowania w Wielkopolsce (1793 – 1919). Język niemiecki stał się językiem urzędowym, biznesowym, opanował szkoły. Mieszkańcy Poznania stali się często dwujęzyczni i zaczęli używać w gwarze niemieckich słów. Do dziś mówimy: zrobić łóżko, zakluczyć, w gazecie stoi napisane.
Symbolicznym słowem gwary poznańskiej jest "pyra" (co to jest widać poniżej).
A oto najsłynniejsza poznańska rymowanka. To zdanie w Poznaniu zna prawie każdy, niczym hymn narodowy
czy pacierz. Kto zrozumie o czym mowa?
po poznańsku:
po polsku:
W antrejce na ryczceStały pyry w tytce,Przyszła niuda, spucła pyryA w wymborku umyła giry.
W przedpokoju na stołkuStały ziemniaki w papierowej torebce,Przyszła świnia, zjadła ziemniakiA w wiadrze umyła nogi.
Co jedzą poznaniacy:
Plendze – placki ziemniaczane
Szagówki – kluski z pyrek
Ślepe ryby – zupa z rozgotowanych pyrek
Szabel – fasola
Redyski – rzodkiewki
Bedki – grzyby
Zimne nogi, galart – galareta mięsna
Makocz – makowiec
Szneka z glancem – drożdżówka
Gzik – twaróg ze śmietaną
Sznytka – kromka chleba
Leberka – wątrobianka
Klymki – cukierki
Rumpuć – gęsta zupa jarzynowa
W co się ubierają poznaniacy?
Globusik – kapelusz
Kluft – garnitur, marynarka
Mantel – płaszcz
Mycka – czapka
Badejki – spodenki, majtki
Dyrdok – spódnica
Laczki – domowe pantofle bez napiętka
Bindka – krawat
Boba – czapka
Glazejki - rękawiczki
Jak rozpoznać bratnią Pyrę wśród obcej wiary?Wystarczy posłuchać, czy używa takich określeń:
Petronelka – biedronka
Dynks – jakiś znany, ale nie nazwany wprost przedmiot
Kląkry – graty
Bimba – tramwaj
Akuratnie – starannie
Poruta – kompromitacja
Ajzol – przedmiot żelazny, żelastwo
Migane – tańce
Lajsnąć – sprawić sobie coś, kupić
Bana – pociąg
Blubry – gadanie
Kalafa – twarz
Rychtyk – dobrze, poprawnie
Bejmy – pieniądze
Gymyla – śmietnik
Kejter – pies
Z polskiego na nasze (a raczej odwrotnie)
v Być nie do żdżarcia – być rewelacyjnym, nie do podrobienia
v Mieć rachę na kogoś – długo i mocno złościć się, gniewać na kogo
v Mieć kalafę od ucha do ucha – być pyskatym, kłótliwym
v Klamkować się – tłumaczyć się w wykrętny sposób
v Dostać po kluce – dostać nauczkę
v Mieć fefry – bać się
v Lelać się – zachowywać się dziecinnie
v Opowiadać pierdoły – mówić głupstwa
Wspominając o mowie poznaniaków nie można pominąć słówka "tej", które dla niektórych stanowi najbardziej ulubioną partykułę, potrafią ją użyć kilka razy w jednym zdaniu.
5
Vivichomik