husserl edmund-idea-fenomenologii.pdf
(
501 KB
)
Pobierz
34732762 UNPDF
EDMUND HUSSERL
IDEA FENOMENOLOGII
WPROWADZENIE WYDAWCY
Znaczenie poniższych
Pięciu wykładów: Idea fenomenologii
(wprowadzenie do
Elementów fenomenologii i krytyki rozumu
)
wygłoszonych
przez
Husserla w dniach od 26 IV do 5 V
1907 roku ukaże się w całej pełni, gdy spróbujemy
uzmysłowić sobie, w jakim momencie duchowego rozwoju
Husserla powstały i jakim są punktem zwrotnym w jego
myśleniu. Oświetlenie tych spraw będzie zadaniem ni-
niejszego wprowadzenia.
Sześć lat po ukazaniu się
Badań logicznych
Husserl
przeżywa ciężki kryzys. Wtedy też spotyka go upokorzenie:
wysunięta
przez
Ministerstwo Oświaty propozycja nominacji
na profesora zwyczajnego zostaje odrzucona przez
Uniwersytet Getyngeński. Wydaje się, że ta „kolegialna
pogarda" dotknęła go bardziej, niż był skłonny przyznać.
Lecz więcej niż to zewnętrzne niepowodzenie waży
zwątpienie w siebie samego, dręczące go tak mocno, iż pod
znakiem zapytania stawia swą egzystencję jako filozofa.
Z tego zwątpienia wyrasta decyzja jasnego zdania sobie
sprawy ze swej sytuacji i swego zadania.
W Zasadniczy trzon tego wykładu wydany został następnie przez Ulricha
Claesgesa jako XVI tom serii
Husstrliana: Ding und Raum. Yorlesungen 1907,
Den Haag 1973.
Wprowadzenie wydawcy
Wprowadzenie wydawcy
25 IX 1906 roku Husserl pisze w swym notatniku, w
którym niekiedy zamieszczał zapiski o charakterze zbliżonym
do dziennika
2
:
„Na pierwszym miejscu wymieniam ogólne zadanie, które
dla siebie samego muszę rozwiązać, jeśli ma mi być wolno
określać się mianem filozofa. Na myśli mam kryt y kę
r o z u m u . Krytykę rozumu logicznego i praktycznego, w
ogóle rozumu wartościującego. Bez zdania sobie w
ogólnych zarysach sprawy z sensu, istoty, metod, głównych
punktów widzenia krytyki rozumu, bez wykoncypo-wania,
zaprojektowania, ustalenia i uzasadnienia jej ogólnego
projektu nie mogę naprawdę i prawdziwie żyć. Dostatecznie
długo znosiłem męki niejasności i rozchybo-tanego
powątpiewania. Muszę się wewnętrznie umocnić. Wiem,
że idzie tu o sprawy wielkie i największe, wiem, że na tym
potknęli się najwięksi geniusze, i gdybym chciał się z nimi
porównywać, już z góry musiałbym dać za wygraną..." (s.
17 i n.).
Nawiązanie do tytułu głównego dzieła Kanta nie jest
przypadkiem. Husserl w tym czasie intensywnie zajmował
się Kantem, stąd też wyrosła idea fenomenologii jako
filozofii tr a n s c e n d e n t a l n e j , jako t r a n s c e n d e n t a l -
ne go ide a liz m u, oraz idea fenomenologicznej redukcji
3
.
(Tutaj trzeba zrezygnować z wnikania w różnice między
myśleniem Kanta i Husserla, szczególnie w odniesieniu
do podstawowej idei „konstytucji".)
D o s tęp do transcendentalnego sposobu prowadzenia
rozważań daje r e dukc ja fenomenologiczna, umożliwia
ona cofnięcie się do „świadomości". W tej ostatniej
moJ-cmy wypatrzeć, jak konstytuują się przedmioty, i Wraz z
t r a n s c e n d e n t a l n y m i d e a l i z m e m bowiem w centrum
myślenia Husserla sytuuje się problem k o n s t y t u c j i
p r z e d m i o t ó w w św i a d o m ośc i , albo—jak Husserl także
mówi — „rozpłynięcie się bytu w świadomości".
W
Pięciu wykładach
Husserł po r a z p i e r w s z y publicznie
wypowiedział idee, które miały określić całe jego późniejsze
myślenie. Daje w nich zarówno jasne przedstawienie redukcji
fenomenologicznej, jak i podstawowej idei konstytucji
przedmiotów w świadomości.
Pierwociny idei r e d u k c j i odnajdujemy już w lecie 1905
roku, w tzw. „kartkach z Seefeld"
(Seefelder Bldtter
(sygnatura A II 25)) M, jednakże w porównaniu z
Pięcioma
wykładami
różnica jest ogromna. Podczas gdy w 1905 roku
właściwie można mówić raczej o pierwszym nieśmiałym
dotknięciu, w
Pięciu wykładach
myśl wypowiedziana jest już w
całym swym znaczeniu, a także dostrzeżony jest związek z
istotnym problemem konstytucji.
Podstawowych myśli
Pięciu wykładów
Husserl już nie
porzucił, o czym świadczą zachowane rękopisy, z których
tutaj wskażemy tylko najważniejsze i pozostające z nimi w
bezpośrednim związku. Z września 1907 i września 1908
roku rękopisy B II l i B II 2, następnie wykład z 1909 roku
Idea fenomenologu i jej metody
(F I 17), wykład o rozszerzonej
redukcji z roku 1910/11 (F I 43), wykład
M Idzie tu o zapiski poczynione przez Husserla w czasie ferii wiosennych
1905 roku w Seefeld oraz potem dołączone do nich późniejsze materiały
(powstałe najpóźniej w roku 1909). Na obwolucie tego zbioru Husserl
zanotował: „Nota historyczna: W kartkach z Seefeld — 1905 — znajduję już
pojęcie i poprawne zastosowanie «redukcji fenomcnologicznej»". „Kartki z
Seefeld" opublikowane zostały w X tomie
Husserlidna: £ur Phanamenologie des
inneren Zeitbeuiufltseins (1893-1917),
Haag 1966, część B III,
s.
237-268.
Notatnik znajduje się w archiwum pod sygnaturą X x 5.
3
Na ten okres przypada znajomość Husserla z Diltheyem, która miała dlań
duże znaczenie. Niestety, dotychczas nie udało się odszukać listów
z
tych lat.
2
Wprowadzenie wydawcy
Wprowadzenie wydawcy
o
redukcji fenomenologicznej z roku 1912 ( B i l 19), a w końcu
równoległy do wykładu z roku 1909 wykład
z roku 1915
Wybrane problemy fenomenologiczne
(F I 31).
W jednym z tych
rękopisów (wrzesień 1907, B II 1) Husserl w następujący
sposób mówi o swym nowym
stanowisku w związku z
Badaniami logicznymi.
„Badania logiczne
przedstawiły fenomenologie jako psy-
c h o l o g ię o p i s o wą (jakkolwiek ton nadawało im za-
interesowanie teoriopoznawcze). Należy jednak odróżnić tę
psychologię opisową, i to rozumianą jako empiryczna
fenomenologia, od fenomenologii transcendentalnej...
To, co w mych
Badaniach logicznych
oznaczone zostało
jako opisowa psychologiczna fenomenologia, dotyczy jed-
nakże tylko sfery przeżyć [rozpatrywanych] co do ich
efektywnej zawartości. Przeżycia są przeżyciami prze-
żywających Ja, i o tyle też są one empirycznie odniesione do
obiektów przyrodniczych
(Naturobjektilaten).
Dla feno-
menologii jednakże, która ma być teorią poznania, dla
istotowcj nauki o poznaniu
(a priori],
odniesienie empi-
ryczne pozostaje wyłączone. W ten sposób powstaje
f e n o m e n o l o g i a t r a n s c e n d e n t a l n a , i nią właściwie było
to, czego okruchy przedstawione zostały w
Badaniach
logicznych.
W tej transcendentalnej fenomenologii nie mamy j uż do
czynienia z aprioryczną ontologią, z formalną logiką i
formalną matematyką, z geometrią jako aprioryczną nauką o
przestrzeni, z aprioryczną chronometrią i forono-mią, z
aprioryczną realną ontologią jakiegokolwiek bądź rodzaju
([ontologią] rzeczy, przemiany
etc.}.
Transcendentalna fenomenologia jest fenomenologią
k o n s t y t u u jąc e j świadomości, tym samym zaś nie należy
do niej ani jeden obiektywny aksjomat (w odniesieniu do
przedmiotów, które nie są świadomością) [...]
Zainteresowanie teoriopoznawcze, transcendentalne, nie
kieruje się ku obiektywnemu bytowi, nie idzie tu o usta-
nawianie prawd [ważnych] dla obiektywnego bytu, a tym
samym także nie o obiektywną naukę. To, co obiektywne,
należy właśnie do nauk obiektywnych, i uzyskanie tego
y
czego obiektywnym naukom brak do zupełności, jest ich i
tylko ich sprawą. Zainteresowanie transcendentalne na-
tomiast, zainteresowanie transcendentalnej fenome-
nologii kieruje się ku świadomości jako świadomości,
kieruje się tylko ku fenomenom, fenomenom w dwo-
jakim sensie: 1) w sensie przejawu, w którym przejawia
się coś obiektywnego, 2) a z drugiej strony w sensie czegoś
obiektywnego rozpatrywanego tylko o tyle, o ile się właśnie w
przejawach przejawia, i to rozpatrywanego
„transcendentalnie", przy wyłączeniu wszelkiego empi-
rycznego uznania [w bycie] [...].
Rozjaśnienie tych związków zachodzących między
prawdziwym b y t e m a poznawaniem, i w ogóle
przebadanie korelacji między aktem, znaczeniem i przed-
miotem jest zadaniem transcendentalnej fenomenologii (albo
transcendentalnej filozofii)". (Cytowane wg oryginału
rękopisu: B II 1. kartka 25a i n.).
Ponieważ rękopis ten, podobnie jak
Pięć wykładów,
pochodzi z roku 1907, twierdzenie, że Husserl dopiero
w
Ideach czystej jenomenologii
przeszedł do i d e a l i z m u ,
wymagałoby korekty.
Pięć wykładów
zostało wygłoszonych jako wprowadzenie
do
Wykładu o rzeczy (Dingvorlesung]
, czterogodzinnego wy-
kładu w semestrze letnim 1907 roku.
Wykład o rzeczy
należy
do cyklu wykładów
Elementy fenomenologii i krytyki rozumu
f
s
J, w którym Husserl próbuje uporać się z „ogólnym
Por. przypis [1] na s. 3.
Wprowadzane wydawcy
zagadnieniem krytyki rozumu". Sam
Wykład o
nazywa on
wielką próbą, „próbą fenomenologii rzeczy
(Dinglichkeit) ,
szczególnie przestrzenności (X x 5, s. 24) W. Ponieważ w
Pięciu wykładach
myślą przewodnią jest właśnie idea
konstytucji, to, „że do każdego podstawowego typu
przedmiotów należy szczególna konstytucja, którą
fenomenologia winna przebadać", nie jest niczym dziwnym,
że jako realizację takich badań konstytutywnych -Husserl
dołączył wykład o konstytucji rzeczy.
Jednakże wydaje się, iż uczniowie nie uchwycili znaczenia
wykładu o rzeczy, Husserl bowiem 6 III 1908 roku notował
(X x 5, s. 24) ^ : „To był nowy początek, który, niestety, nie
został zrozumiany i przyjęty przez moich uczniów tak, jak
się spodziewałem. Ale i trudności były nazbyt wielkie i nie
można ich było przezwyciężyć od pierwszego zamachu".
Z inicjatywą publikacji poniższego tekstu jako drugiego
tomu
Dziel zebranych
wystąpił prof. H. L. van Breda O.F.M.,
dyrektor Archiwum Husserla [w Louvain]. Niech mi wolno
będzie w tym miejscu podziękować mu za przychylność i
cenne rady. Zobowiązany jestem także do wdzięczności
wobec Pana prof. Fritza Kaufmanna (Buf-fało), Pani dr L.
Gelber oraz mojej żony jak i Pana prof. dr. S. Strassera.
Walter Biemel
-Louyain, wrzesień 1947
DYSPOZYCJA WYKŁADÓW
N a t u r a l n e , nie troszczące się o trudności związane z
możliwością poznania m yśl e n i e w życiu i w nauce —
m yśl e n i e f i l o z o f i c z n e , określone przez [swe] stanowisko
wobec problemów możliwości poznania.
Kłopoty, w jakie popada refleksja nad możliwością
poznania u trafiającego
rzeczy
same; jak poznanie może
upewnić się co do swej zgodności z rzeczami istniejącymi w
sobie, [jak może] je „utrafić"? Cóż rzeczy same w sobie mogą
obchodzić poruszenia naszych myśli i dostarczające im reguł
prawa logiczne? To są prawa naszego myślenia, prawa
psychologiczne. — [Stąd] biologizm, prawa psychologiczne
jako prawa przystosowania.
Niedorzeczność: zrazu, dokonując naturalnej refleksji nad
poznaniem i włączając je wraz z jego funkcją
(Lei-stung)
W
do naturalnego systemu myślowego nauk, popada się w
obiecujące teorie, które wszakże zawsze kończą się
sprzecznością bądź niedorzecznością. — Skłonność do
otwartego sceptycyzmu.
M Tamże.
f] Tamże.
W Termin
„Leistung" zazwyczaj znaczy
u Husserla bądź pewną czynność,
sprawczość, funkcje, bądź też efekt tej sprawczości, jej wytwór. Niestety,
równie dwuznaczne polskie „osiągnięcie" czy może nieco mniej szczęśliwe
„dokonanie" nie zawsze dadzą się zastosować, dlatego też — zależnie od
kontekstu — wybieram bądź pierwsze, bądź drugie znaczenie. 3 — Husserl —
Idea...
10
Dyspozycja wykładów
A. Rozważania •fenorittnologicznegó szczebel pierwszy
Już te próbę zajęcia naukowego stanowiska wobec tych
problemów można nazwać teorią poznania. W każdym razie
stąd wyrasta idea teorii poznania jako nauki rozwiązującej
występujące tu trudności, dającej nam ostateczny, jasny, a
więc w sobie jednozgodny wgląd w istotę i w możliwość
jego (osiągnięć)
< 2 >
. — Krytyka poznania w tym sensie
stanowi warunek możliwości metafizyki.
Metoda krytyki poznania [jest] fenomenologiczna,
fenomenologia to ogólna nauka o istocie, której pod-
porządkowana jest nauka o istocie poznania.
Cóż to za metoda, jak wobec tego, że poznanie w ogolę
zostało postawione pod znakiem zapytania, zarówno co do
swego sensu, jak i co do swych funkcji, można ustanowić
naukę o poznaniu, jaka metoda może tu doprowadzić do
celu?
otwartą, czy trudnościami obarczone są wszystkie możliwe
typy poznania. W każdym razie, jeżeli teoria poznania ma
zwrócić się ku możliwości poznania, musi dysponować
poznaniami dotyczącymi możliwości poznawczych, które
jako takie są niepowątpiewalne, i to poznaniami w naj-
ściślejszym sensie, którym przysługuje trafność, oraz [po-
znaniami] dotyczącymi „swej" własnej możliwości po-
znawczej, której trafność jest absolutnie niepowątpie-walna.
Skoro stało się niejasne i wątpliwe, jak możliwa jest trafność
poznania, i skoro skłonni jesteśmy wątpić, czy coś takiego
jest możliwe, najpierw musimy skierować spojrzenie ku
niepowątpiewalnym przypadkom poznań bądź możliwych
poznań, które rzeczywiście
ą
utrafiają
resp.
utrafiałyby swe
przedmioty poznania. Na początku nie wolno nam przyjąć
żadnego poznania jako poznania, w przeciwnym bowiem
razie nie mielibyśmy przecież żadnego możliwego albo, co
jest tym samym, sensownego celu.
Pewien początek oferuje nam tutaj K a r t e z j ańs k i e
r o z w aża n i e s c e p t y c z n e : byt
cogitatio,
[byt] przeżycia
podczas przeżywania i w prostej skierowanej nań refleksji,
jest niepowątpiewalny; bezpośrednie oglądowe uchwycenie i
posiadanie
cogitatio
są już pewnym poznaniem,
cogitationes
są pierwszymi danymi absolutnymi.
2) Do tego w naturalny sposób nawiązuje p i e r w s z a
refl ek sja t eo rio p oz na w cza:
Cóż w tych przypadkach stanowi o braku problema-
tyczności, natomiast w innych przypadkach poznania
pretendującego [do bycia poznaniem] o problematycz-ności?.
Skąd w pewnych przypadkach skłonność do sceptycyzmu i
sceptycznego pytania: jak w poznaniu można utrafiać byt i
dlaczego w przypadku
cogitationes
ta wątpliwość i ta
trudność nie [zachodzą]?
A. Rozważania fenomenologicznego
szczebel pierwszy
1) W pierwszej chwili można żywić wątpliwości, czy taka
nauka w ogóle jest możliwa. Jeżeli stawia ona wszelkie
poznanie pod znakiem zapytania, to jak może tu zacząć,
skoro wszelkie poznanie obrane za punkt wyjścia jako
poznanie także zostało postawione pod znakiem zapytania?
Wszelako jest to tylko pozorna trudność. Stawiając
poznanie „pod znakiem zapytania" nie p r z e c z y mu się i nie
uznaje się go za coś wątpliwego we w s z e l k i m sensie.
Pytanie dotyczy pewnych efektów przypisywanych poznaniu,
przy czym zgoła pozostaje jeszcze sprawą
Hua:
osiągnięcia.
3*
Plik z chomika:
Likonks
Inne pliki z tego folderu:
locke john-listy-o-tolerancji.pdf
(929 KB)
sartre-jean-paul-mdlosci-1938.pdf
(1336 KB)
feyerabend paul-jak-byc-dobrym-empirysta.pdf
(199 KB)
kant immanuel-krytyka-czystego-rozumu-01.pdf
(14055 KB)
feyerabend paul-jak-byc-dobrym-empirysta-i-inne-teksty.pdf
(62806 KB)
Inne foldery tego chomika:
Andrzejuk
Arystoteles
Bigaj
Cyceron
dr Hohol
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin