Estetyka.doc

Egzaminy:
→ 15. 06. 2011: 11:30 s. 215
→ 22. 06. 2011: 11:30 s. 215

Estetyka                                                                                                                                            23. 02. 2011r

Prof. Piotr Orlik /Problemy i dyskusje – artykuły poświęcone problemowi + dyskusje – wszystkie teksty dyskutowane/;

Egzamin: pisemny (?), znajomość wykładów i literatury:
1. W. Tatarkiewicz „Historia estetyki” III tomy;

2. Maria Gołaszewska „Zarys estetyki”;
3. Antoni Stępień „Propedeutyka estetyki”;
4. W. Tatarkiewicz „Dzieje sześciu pojęć”;

5. Umberto Eco „Historia piękna”;

6. Krystyna Wilkoszewska „Estetyki filozoficzne XX. Wieku”;
7. Enrico Fubini „Historia estetyki muzycznej”;
8. Carl Dauhchaus  „Estetyka muzyki”;
9. Francois Soulages „Estetyka fotografii”;
10. Anna Burzyńska & Michał Paweł Markowski „Teorie literatury XX. Wieku”;
11. A. Burzyńska & M. P. Markowski „Teorie literatury XX. Wieku – Antologie”;
12. Jan Białostocki „Sztuka cenniejsza niż złoto” II tomy;
13. „Sztuka świata” 11 tomów;
14. Seria rzeczpospolitej „Klasycy sztuki”, 50 tomów;
 

Estetyka związana ze sztuką;

Sztuka jest starsza niż filozofia, ze sztuką ludzkość ma do czynienia od prehistorii;

/zwierzęta nie mają sztuki/;

Wszyscy, sprawni fizyczni, ludzie są związani ze sztuką – np. wszyscy słuchają muzyki, oglądają filmy;

/Statystycznie polacy poświęcają na oglądanie TV 3h 40minut by OBOP/;

Czy programy rozrywkowe – Jaka to melodia, Mam talent – mają walory estetyczne, sztuki, itd.

Problemy estetyczne dotyczą wszystkich.

Estetyzacja życia codziennego – w życiu codziennym nieustannie dokonujemy wyborów o charakterze estetycznym:

-         na co dzień wybieramy pewne towary spośród wielu, kierujemy się w dużej mierze wyglądem /opakowaniem/ towaru;

-         towar nabywa nowych cech estetycznych – nowy samochód, niewiele zmieniony od poprzednika;

-         reklamy również mają cechy estetyczne /wpływające na wybór towaru/;

-         reklama sztuką? /względy estetyczne mocno wpływają na całość reklamy → nie wpływają na nas argumenty naukowe tylko estetyczna otoczka; reklamy się zmieniają nieustannie/;

-         Wybory estetyczne są związane z wyborami tożsamościowymi /wg Giddensa tożsamość nie jest dana społecznie, tylko jest projektem refleksyjnym → postmodernistyczna autokreacja tożsamości – niezależna od stanu urodzenia/;

-         Modyfikujemy, projektujemy własny wygląd zewnętrzny – możemy go zmieniać
- ćwiczenia fizyczne → względy estetyczne odgrywają istotną rolę, chcemy zmienić nasz wygląd;
- diety → wybieramy diety na wzgląd na to jak chcemy wyglądać, wybór estetyczny /czy przyjemność spożywania pokarmów czy wygląd jest ważniejszy/;
- operacje plastyczne → korekta własnego wyglądu;
- sposób uczesania → /np. niegdyś fryzura była społecznie narzucona – rosyjskie brody, hipisowskie długie włosy, itd./, kreujemy nasz kolor włosów, uczesanie, ze względów estetycznych i tożsamościowych → jak sobie siebie wyobrażam /na które wpływają względy estetyczne/;
- ubiór → niegdyś tradycja narzucała rodzaj, albo konkretny, strój – dzisiaj kwestia indywidualnego wyboru /wybory tożsamościowe poparte subiektywnym względem estetycznym/;
- kosmetyki → niegdyś mężczyźni nie używali kosmetyków, dzisiaj raczej narzucony obowiązek, ale wybór kosmetyków jest o charakterze estetycznym;
- tatuaże, piercing → kreacja wizerunku – pokrywanie ciała tatuażami, rozszczepianie języków, itd.
- ozdoby, biżuteria, naszyjniki, kolczyki, itd.

Istotne jest to jakimi przedmiotami się otaczamy – np. telefon /wygląd/, wybieramy spośród wielu modeli,

kierujemy się wyglądem /następnie dzwonki, tapety, itd./;

Gry komputerowe – estetyka ma istotne znaczenie /są oceniane w skali punktowej w czasopismach, zalety i wady → grafika zaletą /względy estetyczne odgrywają ważną rolę//;

Aktywności artystyczne: np. fotografowanie – oceniamy estetycznie;

Wybory estetyczne dotyczą wszystkich – estetyka nie jest abstrakcyjną dziedziną, którą nieliczne grono specjalistów się zajmuje – wszyscy mamy do czynienia z wyborami o charakterze estetycznym.

Termin estetyka pojawia się w połowie XVIII wieku, przez Aleksandra Baumgautena:
              – Estetyka to młodsza siostra logiki i zajmuje się percepcją, poznaniem zmysłowym, a percepcja dotyczy tego co piękne.

Etyka transcendentalna Kanta – mówi o formach naoczności zmysłowej, czyli poznaniem zmysłowym /w sensie właśnie Baumgautena/;

Termin ów szybko się upowszechnił dzięki: Hegel Estetyka III tomowe dzieło;

Słowo estetyka, gr. aisthesis – wrażenie zmysłowe /nie oznaczało to w grecji działu filozofii, tylko samego wrażenia/;

→ do badania dzieł sztuki wymaga się zmysłów (<3);

Noesis, gr. - myślenie;

aisthetikos – zmysłowy;

noetikos – intelektualny;

W łacinie używano:

sensitivus – zmysłowy /sensualizm/ = aisthetikos /czasem używano aestheticus/

intellectivus – intelektualny = noetikos;

A. Baumgauten zachował podział na poznanie umysłowe /cognitio intellectica/ i zmysłowe /cognitio sensitiva/ - zmysłowe powiązał z poznaniem sztuki i nazwał: cognitio aesthetica/;

Odtąd estetyka stała się nazwą dyscypliny filozoficznej – estetycznymi zaczęto nazywać: przeżycia, uczucia, stany psychiczne doznawane w zetknięciu z pięknem i sztuką/;

/Estetyka Arystotelesa = doznanie zmysłowe sztuki/

Problematyka estetyczna podejmowana była już w starożytności:

Cztery grupy problemów /od starożytności do dzisiaj/:

-         Wartość estetyczna:
- Piękno, czym jest?
/w starożytności, dwie alternatywne odpowiedzi: istnienie obiektywne, istnienie subiektywne/,

- Wg Pitagorejczyków piękno istnieje obiektywnie, polega na proporcji, harmonii, obecności liczby /symetria/;

- Wg Sofistów piękno istnieje subiektywnie /piękne jest to co się komu podoba/ - piękno to co przyjemne /dla jednego może być piękne dla drugiego nie/;
 

Spór o subiektywność/obiektywność trwa do dziś;
/Platon w Uczcie wskazuje, że Piękno rzeczy zależy od jej uczestniczenia w Idei – Piękno jest niedostępne zmysłom, ma charakter nadzmysłowy; Piękno dostrzegane przez zmysły nie będzie doskonałe; Platon w związku z tym, że piękno jest ideą nie cenił sztuki → Piękno i Dobro się łączy, to co Piękne jest Dobre/;
/Plotyn, Enneady, piękno polega na uczestniczeniu wielości w całości; Piękno jest jakością – jeśli widzimy twarz jako piękną, to jest to całość, jeśli patrzymy na szczegóły, to nie widzimy piękna → piękno ma charakter holistyczny/;

→ Wartości estetyczna:
- Wdzięk;
- Wzniosłość;
- Komizm;

- Brzydota;
Wartość estetyczna, wartość artystyczna to dwie różne grupy wartości;
- Relacje wartości estetycznych z etycznymi;
 

Istnienie wartości estetycznych: w jaki sposób istnieją?
- Nie istnieją: tylko nazwa o pewnym zakresie: piękno, ale nie istnieje coś Pięknego /jest to tylko wyraz stanu psychicznego, emocjonalnego → dyskusja o wartościach estetycznych to pustosłowie/;
- Istnieją: jako byty realne /np. Pitagorejczycy → złoty podział/;
- Istnieją: jako byty intencjonalne /w naszej świadomości, koncepcja fenomenologiczna/;
- Istnieją: jako byty idealne /idee Platońskie/;

-         Sztuka i dzieło sztuki:
- Starożytność: Sztuka, techne, umiejętność: medycyna, budownictwo, rybołówstwo itd.
- Dzisiejsze znaczenie: Rzemiosło != sztuka.

Dzieło sztuki – mimesis /naśladownictwo/ → sztuka polega na naśladowaniu natury;
Dzieło sztuki jako komunikat /związane z semiotyką/;
Dzieło sztuki w sensie fenomenologicznym;
Dzieło sztuki u Hegla: wyraz Ducha Absolutnego, zmierza do tego samego co religia i filozofia;

Struktura dzieła sztuki: forma i treść → czy istotna jest forma czy treść? Czym jest forma, a czym treść?

Co jest sztuką a co nie jest – gry komputerowe czy są sztuką? Granie jako percepcja estetyczna;
 

-         Twórca i twórczość:
W starożytności nie było pojęcia twórczości i nie ceniono artystów;
W średniowieczu, również, nie ceniono artystów /Bóg jako jedyny stwórca, artysta uobecniał coś boskiego – autor nie był istotny – dlatego nie podpisywali się pod dziełami sztuki/;
W odrodzeniu: zaczęto pisać o artystach /np. żywoty artystów/;

XIX wieku twórczość była atrybutem artystów – w XX wieku pojęcie zostało rozszerzone /naukowcy mogą być twórcami, programiści, itp. → np. Twórcy Facebooka/;

Profesjonalizm a amatorskość:
Od jakiego momentu jest się twórczym?
Twórczość a odtwórczość → czy twórcą jest kompozytor, czy odtwórca również jest twórcą?
Co jest istotne jest w twórczości estetycznej: irracjonalizm – objawienie, coś nieuchwytnego? Żmudna praca nad tworem?
 

-         Odbiorca i przeżycie estetyczne:
W estetyce zwraca się uwagę na odbiorcę – wrażliwości estetyczne /ktoś może być wrażliwy na muzykę ale nie na malarstwo/ → dlaczego jest tak a nie inaczej?
Jaki wpływ na odbiór sztuki ma kompetencja odbiorcy sztuki? Wzorce kulturowe, profesjonalista a amator;
Przeżycie estetyczne: należy do odbiorcy, przeżywa estetycznie – czym ono jest?
- Mimesis /malarstwo odtwarza naturę, patrząc na obraz – przenosimy się do natury/;
- Katharsis /sztuka służy oczyszczaniu się z namiętności, wyzwoleniu się od zła – wejściu w ekstazę/;
Immanuel Kant kładzie nacisk na bezinteresowność i bezpojęciowość dzieła sztuki;
Emocjonalizm – rola uczuć w przeżyciu estetycznym;
Schopenhauera – przeżycie estetyczne jest komplementacją dzieła sztuki;
Fenomenologiczna;

Estetyka                                                                                                                                            02. 03. 2011r

Sztuka: dzieje pojęcia sztuka

Sztukę pojmowano różnie, dzisiejsze pojęcie wcześniej nie obowiązywało;

gr. techne – łac. ars – sztuka, lecz znaczenie było inne;

techne i ars, w średniowieczu do odrodzenia, znaczyły tyle co umiejętność /zrobienia jakiegoś przedmiotu, np. zbudowania domu, posągu, zrobienia krzesła, ugotowania posiłku, wyrobu wina, dowodzenia wojskiem, przekonywania słuchaczy /retoryka//.

Umiejętność polega na znajomości reguł → zgodnie z regułami należy, w ramach danej umiejętności, należy postępować.

Robienie czegoś bez reguł nie było traktowane jak sztuka /rzeczy z natchnienia, fantazji, nie były dla starożytnych sztuką/. Sztuka w starożytności i średniowieczu miała szerszy zakres niż dzisiaj → obejmowała wszelkie rzemiosła /krawiectwo było taką samą sztuką jak malarstwo, garncarstwo, budowę okrętów, itd./.

Nazywano sztuką znajomość reguł, wiedzę fachową – gramatykę, logikę, były uznawane za sztukę /późniejsze artes liberales/.

Nie było podziału na sztuki artystyczne i rzemieślnicze; inne podziały sztuki:

-         Dzielono ze względu na to czy:

- wymagało trudu intelektualnego

- wymagało trudu fizycznego

Związane z sytuacją społeczną /w Atenach: niewolnicy wykonywali sztuki fizyczne/.

Sztuki wyzwolone /artes liberales/:

/te które wymagają trudu umysłowego/

Obejmowały umiejętności, które powinien posiadać człowiek wolny, w odróżnieniu od niewolnika;

Sztuki pospolite /artes vulgares/:

/te, które wymagają trudu fizycznego/

Sztuka rzeźbiarza była sztuką pospolitą, podobnie malowanie.

Sztuki pospolite nazwano później sztukami mechanicznymi;

W średniowieczu słowo 'ars' oznaczało sztuki wolne, wykaz sztuk wolnych:

gramatyka, retoryka, logika /dialektyka/, arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka /teoria muzyki/;

/umiejętności, sztuki te, nie wymagają trudu fizycznego/;

Wyznaczenie siedmiu sztuk było związane ze szkolnictwem:

-         trivium: niższy stopień nauki.                                                                                     /trivium – trywialny/

/gramatyka /biegłość w łacinie/, retoryka /sztuka układania i prezentowania mów/, logika /dialektyka/.
 

-         Quadrivium: wyższy etap kształcenia.

/arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka /rozumianą teoretycznie//.

Uczono sztuk wolnych na Uniwersytetach /w dzisiejszym rozumieniu są to nauki szczegółowe/.

Sztuki pospolite /nazywane mechanicznymi/, starano się wskazać 7 najważniejszych artes vulgares:

Podział zaproponowany przez Radulfa, zwany Płomiennym /hell yeah/:

-         Ars victuaria: sztuka, służąca żywieniu ludzi.                                                        /dzisiejsza sztuka kulinarna/
 

-         Ars lanificaria: sztuka służąca przyodzianiu ludzi /ubiór, tkaniny, szycie, itp./.
 

-         Ars architectura: sztuka dająca ludziom schronienie /budowania → hello Alberti 10 ksiąg o budowaniu/.
 

-         Ars suffagatoria: sztuka dająca środki transportu /transport morski, hodowla koni, konstruowanie obręczy na koła/.
 

-         Ars medicinaria: sztuka leczenia chorób              .                                          /dzisiaj: błąd w sztuce lekarskiej/
/mniej fajna bo wymaga wysiłku fizycznego/;
 

-         Ars negotiatoria: sztuka negocjacji, bardziej umiejętność wymiany dóbr /targowanie w czasie handlu/;
 

-         Ars militaria: sztuka wojenna                                                                      /dzisiaj: wschodnie sztuki walki/
 

Poezji nie ma w żadnym wykazie średniowiecznym /ani jako artes liberales, ani jako artes vulgares/ → była rozumiana jako wieszczenie, a nie sztuka. BRAK W NIEJ REGUŁ.

Malarstwo i rzeźbiarstwo nie były wymieniane, choć były rozumiane jako sztuki /artes vulgares/, ale nie należały dla siedmiu najważniejszych dla RADULFA /wolał bić murzynów na wojnie niż malować/.

Sprawdzianem ważności dla sztuk była użyteczność /temu się malarstwo nie znalazło tam/.

Muzyka była sztuką uwzględnioną w tym wykazie, ze względu na teoretyczne rozważania dotyczące harmonii /granie na instrumentach było sztuką pospolitą/.

Przemiana pojęcia sztuki rozpoczęła się w odrodzeniu: aby z dawnego pojęcia sztuki wytworzyło się nowe, w dzisiejszym rozumieniu, potrzebne były dwie zmiany:

1.       Z zakresu sztuki musiały być wyelimino...