PROC_SC.DOC

1

TEMAT  NR 1    PODSTAWOWE  POJECIA  PRAWA

KARNEGO  PROCESOWEGO.

Omówienie następujących pojęć prawa karnego procesowego:

Proces karny - to przewidziane prawem zachowanie organów procesowych  i pozostałych uczestników, zmierzające do wykrycia i ustalenia czynu przestępczego, jego sprawcy oraz do wymierzenia mu kary lub zastosowania innych środków, ewentualnie do uniewinnienia podejrzanego.

      Prawo karne procesowe - to zespół przepisów regulujących proces karny poprzez określenie jego modelu za pomocą zespołu podstawowych elementów.

Cel i przedmiot prawa karnego procesowego.

Można mówić o ogólnym celu procesu karnego tj. ostatecznym rezultacie do którego zmierza proces karny a także o celach cząstkowych, które występują w poszczególnych etapach procesu np. celem postępowania odwoławczego jest korekta wadliwych orzeczeń.

Przedmiot procesu karnego sprowadza się do rozstrzygnięcia jakiejś kwestii prawnej, której rozstrzygnięie jest zadaniem postępowania przygotowawczego.W procesie karnym kwestię taką stanowią:

- odpowiedzialność karna,

- odpowiedzialność cywilna.

W zależności od przedmiotu procesu można mówić o działalności procesowej jako nurcie procesowym. Z tego punktu widzenia można rozróżnić:

a) Nurt podstawowy tj.

   - postępowanie w kwestii odpowiedzialności karnej,

b) Nurt uboczny tj.

   - postępowanie w kwestii odpowiedzialności cywilnej ( zachdzi tylko wtedy, gdy wniesiono skargę ).

Stadia procesu karnego:

- postępowanie przygotowawcze,

- postępowanie jurysdykcyjne,

- postępowanie wykonawcze.

Postępowanie przygotowawcze.

Rozpoczyna się wydaniem postanowienia o wsczęciu dochodzenia lub śledztwa (art. 303 lub 308 kpk). Najpierw postępowanie toczy si w sprawie a nastpnie przeciwko.

Sporządzenie i wydanie aktu oskarżenia kończy to postępowanie.

Postępowanie jurysdykcyjne.

Toczy się najpierw przed sądem pierwszej instancji a następnie drugiej instancji. Uprawomocnienie sie wyroku kończy to stadium.

Postępowanie wykonawcze.

Rozpoczyna się od chwili uprawomocnienia się wyroku a kończy się zatarciem kary.

Zadania procesu karnego:

1. Wykrycie sprawcy przestepstwa,

2. Pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej,

3. Spowodowanie aby osoba niewinna nie była narażona na odpowiedzialność,

4. Realizacja zadań prewencyjnych i profilaktycznych,

5. Zagwarantowanie pokrzywdzonemu ochrony jego interesów oraz prawa do rozsądnego terminu.

Funkcje procesowe:

1. Instrumentalna - oznacza, że prawo karne procesowe służy realizacji norm prawa karnego materialnego,

2. Gwarancyjna - oznacza, że postepowanie przygotowawcze jest jedyną formą kiedy w majestacie prawa można pozbawić człowieka wolności, mienia.  Aby nie dać organowi zbytniej przewagi, prawo karne zawiera również przepisy dające gwarancje obywatelowi.

Rodzaje procesu karnego.

W zależności od toku procesowego w jakim przebiega proces wyróżniamy:

1. Postępowanie samoistne - ma samodzielny byt. Jest tokiem w trakcie którego przebiega postępowanie w zakresie odpowiedzialności karnej i cywilnej,

2. Postępowanie pomocnicze - pełni rolę służebną wobec postępowania samoistnego. Pozwala na realizację celów postępowania samoistnego. Do postępowania pomocniczego zaliczamy stosowanie środków zapobiegawczych, zabezpieczenie majątkowe, postępowanie ekstradycyjne.

Ze względu na wielość przedmiotów procesu karnego wyróżniamy:

1. Proces prosty /rozpoznaje się jeden czyn i jednego sprawcę/,

2. Proces złożony wieloprzedmiotowy /rozpoznaje się wiele czynów i wielu sprawców/

3. Proces wpadkowy /realizowany w czasie postępowania przed sądem, polega na zarzuceniu oskarżonemu przestępstwa które nie zostało objęte aktem oskarżenia/.

Proces karny realizowany jest w oparciu o:

1. Proces zwykły - w oparciu o przepisy Kodeksu Karnego,

2. Postepowanie szczególne - realizowane w oparciu o przepisy Kodeksu Karnego ale występują  pewne modyfikacje w stosunku do procesu zwykłego. Polegają one na odformalizowaniu do procesu zwykłego,

3. Postępowania odrębne - różnią się znacznie od procesu zwykłego i postępowań szczególnych. Najczęściej regulowane są inny i przepisa niż Kodeks Postępowania Karnego. Tylko w odniesieniu do niektórych kwestii mają zastosowanie  przepisy  KPK. np. postępowanie w sprawach nieletnich, UKS.

Omówienie trybu ścigania  przestępstw.

Przez tryb ścigania przestępstw można rozumieć tryb wszczynania postępowań przygotowawczych lub tryb prowadzenia takich postępowań.

Rozróżniamy trzy tryby ściagnia przestępstw:

1. Tryb ściagnia z urzędu /publiczno-skargowy/,

2. Tryb ścigania na wniosek /publiczno-skargowy/,

3. Tryb ścigania z oskarżenia prywatnego /prywatno-skargowy/.

Największą grupę stanowią przestępstwa ścigane z urzędu. Przestępstwa wnioskowe uzależnione są od decyzji poszkodowanego.

Przestępstwa dzielą się na:

1. Bezwzględnie wnioskowe,

2. Względnie wnioskowe.

Przestępstwa względnie wnioskowe polegają na tym, że ich typ podstawowy ścigany jest z urzędu. Z chwilą złożenia wniosku o ściganie zmienia się tryb ścigania z wnioskowego na ścigane z urzędu. Wniosek może być cofnięty. Na cofnięcie wniosku potrzebna jest zgoda prokuratora i musi nastąpić to do czasu odczytania aktu oskarżenia na rozprawie głównej.Wniosku nie można wycofać jedynie w przypadu przestępstwa zgwałcenia. Z chwilą cofnięcia wniosku postępowanie wszczęte umarza się a w niewszczętym odmawia się wszczęcia dochodzenia. Z chwilą cofnięcia wniosku poszkodowany nie ma prawa złożenia go ponownie.Gdy osoba odmawia złożenia wniosku ma prawo później go złożyć do czasu przedawnienia ścigania przestępstwa.

Fakt nieprzyjęcia wniosku lub jego cofnięcie musi być odnotowany w protokole. Policja sama nie wszczyna i nie ściga przestepstw prywatno-skargowych.

Źródla procesu karnego:

a/ Konstytucja,

b/ Ustawa,

c/ Miedzynarodowe Umowy Ratyfikowane,

d/ Rozporządzenie.

Zasady procesowe.

Zasada - to doktryna wyrażająca co w procesie postepowania najważniejsze. Zasady procesowe ogólnie stanowią  postulaty.

Do zasad procesowych zaliczamy:

1. Zasada obiektywizmu art. 4 kpk /badanie dowodów przemawiających na korzyść i niekorzyść podejrzanego Na obiektywizm sklada sie: bezstronność i brak ukierunkowanego nastawienia samej sprawy.

2. Zasada domniemania niewinności /podejrzanego należy uważać za niewinnego do czasu uprawomocnienia sie wyroku skazującego/,

3. Zasada tumaczenia wątpliwości na korzyść podejrzanego /zasada ta zmusza organ sprawiedliwości do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości w sprawie/,

4. Zasada swobodnej oceny dowodów art. 7 kpk /trzy koncepcje/,

5. Zasada legalizmu art. 10 kpk,

6. Zasada ścigania art. 9 kpk,

7. Zasada skargowości art. 14 kpk,

8. Zasada prawa do obrony art. 6 kpk,

9. Zasada kontradyktoryjności /sporu/,

10. Zasada informacji prawnej art. 16 kpk,

11. Zasada ciężaru dowodowego,

12. Zasada bezpośredniości,

13. Zasada szybkości i ekonomiki procesowej.                                              

TEMAT  NR 2    PRZESŁANKI  PROCESOWE.

1. Pojęcie przesłanek.

   Przesłanki procesowe - są to warunki przewidziane prawem od których uzależniona jest dopuszczalność procesu karnego.

Podział przesłanek procesowych:

1. Przesłanki dodatnie /pozytywne/,

2. Przesłanki ujemne /negatywne/.

Okoliczności które muszą nastąpić aby proces był dopuszczalny to przesłanki dodatnie art. 303 kpk.

Okoliczności które nie mogą wystąpić aby postępowanie mogło sił toczyć to przesłanki ujemne np. śmierć sprawcy, brak zezwolenia na ściganie.

Przesłanki ogólne to takie które mają zastosowanie do procesu karnego niezależnie jak on się toczy np. przedawnienie, sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów.

Przesłanki szczególne to takie  które dotykają tylko szczególnych form postępowania np. postępowanie uproszczone art. 469 & 1 pkt. 3 kpk.

Przesłanki bezwzględne /absolutne/ warunkują dopuszczalność postępowania przeciwko określonej osobie o określony czyn w każdym układzie procesowym np. przedawnienie, śmierć sprawcy.

Przesłanki względne /relatywne/ warunkują dopuszczalność procesu tylko w konkretnym układzie sytuacyjnym np. właściwość sądu.

Podstawa faktyczna procesu kanego:

1. Zbadanie, czy nie ma przeszkód procesowych do wszczęcia postępowania przygotowawczego,

2. Dysponowanie przed wszczęciem dochodzenia pewnym minimum faktów art.303 kpk.

Omówienie przesłanek procesowych  ujemnych z art. 17 kpk.

a/ Czynu nie popełniono (sprawca nie zachował się tak jak prawo zabrania),

b/ Brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu (badamy, czy czyn jest zabroniony),

c/ Czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego,

d/ Ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa /kontratypy szczególne pozaustawowe/,                                                                                     

e/ Społeczna szkodliwość czynu jest znikoma /nie każdy czyn jest przestępstwem np. pozbawienie człowieka wolności na 2-3 minuty/,

f/ Ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze  /formy stadialne i zjawiskowe art. 15 & 1 kpk/,

g/ Śmierć oskarżonego,

h/ Nastąpiło przedawnienie karalności /art. 101-105 kpk - ustanie karalności p-stwana skutek upływu czasu/.

Przedawnienie z art. 101 kpk ulega modyfikacjom poprzez przerwę terminów przedawnienia przez wszczecie procesu karnego. Polega to na tym, że do terminu podstawowego dolicza się 5 lat.

Spoczywanie przedawnienia polega na tym, że termin przedawnienia wogóle nie biegnie z powodu przeszkód formalnych art. 104 kpk.

Przedawnienie w przypadku przestestwa skutkowego liczy sięod momentu wystąpienia skutku. W przypadku przestępstw jednorazowych z trwałm skutkiem przedawnienie liczy się od momentu powstania skutku np. bigamia.

W przypadku przestępstwa trwałego przedawnienie liczy się od momentu ustania stanu przeciwnego ustawie np. nielegalne posiadanie broni, dezercja żołnierza z jednostki. Przedawnienie liczy się według reguły komputacji w rzeczywistym biegu czasu.

Przypadki przedawnienia:

1. Postępowanie karne co do tego samego czynu lub tej samej osoby zostało zakończone prawomocnym rozstrzygnięciem /powaga rzeczy osądzonych/ resudikata,

2. Zawisłość sprawy - lispendens /niedopuszczalne jest prowadzenie kilku spraw o to samo przestępstwo/,

3. Sprawa nie podlega orzecznictwu polskich sądów art. 578-579 kpk /immunitety krajowe materialne np. adwokat, radca prawny i prokurator. Osoba taka jeśli dopuści się przestępstwa w związku z wykonywaniem czynności zawodowych to przestępstwo jej staje się wykroczeniem dyscyplinarnym/,

4. Brak skargi uprawnionego oskarżyciela /dotyczy postępowania przed sądem. Sąd z własnej inicjatywy nie może wszcząć postępowania/,

5. Brak wymaganego zezwolenia na ściganie /immunitet prezydencki, poselski, senatorski, członków Trybunału Stanu, Trybunału Konstytucyjnego, pracownicy NIK, Rzecznik Praw Obywatelskich/,

6. Brak wniosku o ściganie osoby uprawnionej,

7. Abolicja /ustawodawcze darowanie pewnych przestęepstw, określonych przez wskazanie ich typów lub zagrożeń karnych lub daty, przed którą zostały popełnione/,

8. Amnestia /sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organów ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestęępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia. Na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet warunkowo zawisić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa, który niezależnie od wyjaśnień złożonych w sprawie ujawnił przed organami ścigania istotne okoliczności nieznane dotąd temu organowi przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności. W sytuacjach wskazanych wyżej sąd wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5 może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próbny wynoszący do 10 lat jeżeli uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca ponownie nie popełni przestępstwa/,

9. Indywidualny akt łaski Prezydenta RP.

Przesłanki dodatnie procesu karnego:

1. Podsądność sprawy polskim sądom karnym,

2. Właściwość sądu miejscowa, rzeczowa i funkcjonalna,

3. Istnienie stron procesowych oraz posiadanie przez te strony zdolności procesowej,

4. Wpłynięcie skargi karnej,

5. Uzyskanie pozwolenia na ściganie lub złożenie wniosku o ściganie,

6. Istnienie podstawowej przesłanki faktycznej.

TEMAT NR 3   UCZESTNICY  PROCESU  KARNEGO.

Pojęcie i rodzaje uczestników procesu karnego.

Uczestnikiem procesu karnego jest każda osoba, która występuje w tymże procesie w określonej przez prawo roli.

Rodzaje uczestników procesu karnego:

1. Organy procesowe,

2. Strony procesowe,

3. Inni uczestnicy procesu karnego:

    a/ Przedstawiciele ustawowi pokrzywdzonego i oskarżonego,

    b/ Przedstawiciele procesowi /obrońcy, pełnomocnicy/,

    c/ Pomocnicy /protokolant, tłumacz/,

    d/ Rzecznicy interesu społecznego /prokurator, przedstawiciel społeczny/,

    e/ Pozostali uczestnicy /świadek, biegły/.

Przedstawiciel ustawowy strony to:

1. Rodzic,

2. Opiekun,

3. Kurator.

Przedstawiciel ustawowy występuje w procesie niezależnie od woli strony.

Przedstawiciel procesowy generalnie występuje w procesie karnym po uprzednim uzyskaniu aktu woli danej strony. Wyjątek stanowi prawo do obligatoryjnej obrony.

Organy procesowe prowadzące proces  karny:

1. Organy dochodzeniowo-śledcze,

2. Organy orzekające,

3. Organy wykonawcze.

Strony procesowe dzielą się na:

1. Czynną,

2. Bierną.

Strona czynna to:

1. Prokurator /oskarżyciel publiczny/,

2. Pokrzywdzony /tylko w postępowaniu przygotowawczym/,

3. Powód cywilny,

4. Oskarżyciel posiłkowy,

5. Oskarżyciel prywatny,

6. Interwenient /postępowanie UKS/,

7. Strona nowa,

8. Strona zastępcza.

Strona bierna to:

1. Podejrzany /w postępowaniu przygotowawczym/,

2. Oskarżony /w postępowaniu jurysdykcyjnym/,

3. Skazany /w postępowaniu wykonawczym/

4. Pozwany cywilnie /w postępowaniu cywilnym/,

5. Osoba odpowiedzialna posiłkowo /w postępowaniu UKS/.

Pojęcie strony w procesie karnym.

Strona - jest to osoba, która we własnym imieniu wnosi i popiera przed sądem oskarżenie lub dochodzi roszczenia cywilnego. Stroną jest również pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym.

Strona czynna - jest to osoba fizyczna lub prawna, która we własnym imieniu wnosi i popiera przed sądem oskarżenie lub dochodzi roszczenia cywilnego. Stroną jest również pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym.

Strona bierna - jest to osoba przeciw której toczy się postępowanie.

Strony zastępcze - występują w procesie karnym w przypadku, gdy pokrzywdzony zmarł zanim stał się stroną w procesie art. 52 kpk i at. 115 kk.

Strona nowa - to osoby które występują w procesie karnym w przypadku, gdy pokrzywdzony zmarł gdy był już stroną w tym procesie art. 52 i 58 kpk.

Warunki jakim powinna odpowiadać osoba która chce stać się stroną w procesie:

1. Zdolność procesowa,

2. Zdolność do działań procesowych,

3. Legitymacja do procesu,

4. Legitymacja do działań w procesie,

5. Faktyczna możność osobistego działania

Zdolność procesowa - to możność stania się stroną w procesie a więc podmiotem stosunku procesowego. Może ją posiadać osoba fizyczna lub prawna i może być czynna lub bierna.

Zdolność procesowa czynna - to zdolność do występowania w procesie w roli strony czynnej. Nabywa się ją z chwilą urodzenia a osoba prawna z chwilą zalegalizowania.

Zdolność procesowa bierna - jest to zdolność do występowania w roli oskarżonego w procesie. Posiada ją tylko osoba fizyczna żyjąca.  Nabywa się ją po ukończeniu 17 lat. Po ukończeniu 13  lat nabywa się ograniczoną zdolność procesową bierną.

Zdolność procesowa nie jest równoznaczna ze zdolnością do działań procesowych.

Zdolność do działań procesowych - oznacza pewną możliwość osobistego działania w procesie, osobistego przedsiębrania czynności procesowych. Za pokrzywdzonego, który nie jest osobą  fizyczną działają jego przedstawiciele. Za pokrzywdzonego który jest małoletni, ubezłasnowolniony całkowicie lub częściowo prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy.

Legitymacja do procesu - jest to prawo do występowania w procesie w charakterze strony. Legitymowanym jest ten, komu prawo rzeczywiście daną rolę przypisuje. Brak legitymacji do procesu może spowodować jego umorzenie.

Legitymacja do działania - w procesie to uprawnienia strony, jej przedstawicieli ustawowych, obrońców, pełnomocników a czasem innych osób np. świadków, biegłych do osobistego przedsiębrania czynności w konkretnym procesie karny

Faktyczna zdolność do działania w procesie - wynika z przesłanek faktycznych a nie prawnych. Niektóre osoby w niektórych sytuacjach z przyczyn od nich niezależnych, obiektywnie nie mogą  rozumieć poszczególnych zdarzeń, czynności np. z powodu defektów psychicz-

nych, fizycznych /niewidomy, głuchy/. W tym przypadku do czynności można przydzielić tłumacza, zawiesić postępowanie w celu rozważenia, czy osoba będzie mogła mieć zdolność do czynności w procesie osobiście.

Organy procesowe:

1. Prokurator art. 298 kpk

   a/ zasada centralizmu,

   b/ zasada substytucji,

   c/ zasada demokracji,

   d/ zasada identyfikacji.

2. Policja art. 298 kpk,

3. Straż Graniczna, WOP, Urząd Kontroli Finansowej art. 312 kpk,

4. Żandarmeria Wojskowa art. 663 kpk,

5. Organy Państwowej Inspekcji Radiokomunikacyjnej,

6. Organy Zarządu Lasów Państwowych,

7. Dyrektor Parków Narodowych,

8. Inne organy.

Organy orzekające:

1. Sądy,

2. Urzędy Skarbowe,

3. Urzędy Celne,

4. Sądy szczególne /wojskowe/

Organy wykonawcze:

1. Zakłady Karne,

2. Organy administracji państwowej np. Wydział Komnikacji - odebranie prawa jazdy,

3. Komornik Sądowy.

Oskarżyciel Publiczny.

Oskarżycielem publicznym w procesie karnym jest organ procesowy który ma prawo wnosić i popierać przed sądem oskarżenie.Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator, natomiast na zasadzie art. 471 kpk mogą być inne organy:

1. Policja /postępowanie uproszczone/,

2. Straż Graniczna,

3. PIH,

4. Przedstawiciele Urzędów Skarbowych,

5. Zarządy Lasów Państwowych,

6. Przedstawiciele Urzędów Celnych.

Uprawnienia Oskarżyciela Publicznego.

1. Prawo do sporządzania i wnoszenia do sądu aktu oskarżenia art. 331 kpk,

2. Prawo do popierania wniesionego aktu oskarże...