Część czwarta
Graficzne interfejsy użytkownika

W tej części:

u                                          Instalacja i konfiguracja XFree86             

u                                          Wabi             

u                                          Ghostscript i Ghostview             

E:\Moje dokumenty\HELION\Linux Unleashed\Indeks\22.DOC              363

Rozdział 22.
Instalacja i konfiguracja XFree86

Rozdzia³ 22. ¨ Instalacja i konfiguracja XFree86              385

Tim Parker

W tym rozdziale:

u                                          Co to jest XFree86?             

u                                          Dystrybucja oprogramowania XFree86             

u                                          Konfiguracja XFree86             

u                                          Pliki Xconfig i XF86Config             

u                                          Plik .xinitrc             

Większość użytkowników Linuxa chce używać wchodzącego w skład wielu dystrybucji systemu X, który udostępnia graficzny interfejs użytkownika. Wersja rozprowadzana z Linuxem została zaprojektowana w MIT i nazywa się XFree86. Jest ona dostępna również dla niektórych innych platform UNIX-owych. Jest przystosowana do współpracy z wieloma urządzeniami instalowanymi w komputerach PC.

Na rynku istnieją przynajmniej dwie główne wersje systemu XFree86 dla Linuxa: w skład niektórych dystrybucji wchodzi wersja 2.X, która jest nieco starsza od wersji 3.X oferowanej w większości nowszych dystrybucji. W tym rozdziale przyjrzymy się instalowaniu i konfigurowaniu obu tych wersji, choć większość przykładów dotyczyć będzie wersji 3.X.

Co to jest XFree86?

XFree86 to dostępna na licencji public domain wersja systemu X11, zaprojektowana przez MIT. Prawa autorskie do niej posiada MIT Consortium. Ze względu na to, że twórcy systemu Linux starają się, aby w skład systemu nie wchodziły elementy wymagające posiadania odrębnej licencji, nie jest ona częścią systemu operacyjnego. Działa na komputerach klasy PC nie tylko pod kontrolą Linuxa, ale i z innymi systemami UNIX-owymi.

Obecnie spotyka się kilka wersji XFree86. Najpopularniejsze są wersje 2.X, oparte na standardzie X11 Release 5 (w skrócie X11R5). Najnowsze wersje mają numery 3.X i oparte są na X11 Release 6 (X11R6). Wersje o innych numerach pobocznych to przeważnie wersje poprawione i nieznacznie zmienione; mogą być one instalowane tylko na istniejącą już wersję o takim samym numerze głównym. Przykładowo, jeśli posiadasz wersję XFree86 v2.1 i załadowałeś z Internetu wersję 2.1.1, musisz ją instalować na istniejącej wersji 2.1, a nie jako samodzielny system, ponieważ wersje te nie zawierają wszystkich plików potrzebnych do działania systemu.

Teraz trochę o terminologii. Oficjalną nazwą omawianego interfejsu graficznego jest X. Często i niepoprawnie nazywa się go również X Window lub X Windows (co zdecydowanie zbyt mocno pachnie produktami firmy Microsoft). Zwykle terminy X, X11, XFree86 i X Window mogą być używane zamiennie, ale raczej wystrzegaj się nazwy X Windows. Jej użycie jest jednym z prostszych sposobów rozzłoszczenia weterana systemów UNIX-owych i pokazania się z nie najlepszej strony.

Na początku powstawania systemu XFree86 narosło wokół niego kilka problemów, głównie z powodu braku dostatecznie szczegółowych informacji z X Consortium (instytucji kontrolującej standard X). By je rozwiązać, zawiązano instytucję o nazwie XFree86 Project Inc., która weszła w skład X Consortium, co pozwoliło na dostęp do informacji o nowych wersjach standardu X jeszcze przed ich opublikowaniem. XFree86 jest teraz znakiem handlowym XFree86 Project Inc.

Wiele linuxowych wersji XFree86 zawiera katalogi i odniesienia do produktu o nazwie X386. Była to wcześniejsza wersja X11R5 dla komputerów PC. W spadku po niej XFree86 przejął nazewnictwo plików i katalogów. Są to dziś jednak dwa zupełnie oddzielne systemy.

XFree86 wymaga co najmniej 8 MB pamięci RAM i 16 MB całkowitej pamięci wirtualnej. Innymi słowy, jeśli posiadasz 8 MB pamięci RAM, potrzebujesz jeszcze co najmniej 8 MB partycji wymiany. Jeśli posiadasz 16 MB RAM-u, użycie partycji wymiany nie jest konieczne, ale jest zalecane ze względów bezpieczeństwa, szczególnie jeśli zamierzasz używać aplikacji wymagających dużych ilości pamięci. Jeśli planujesz wykorzystywać system X naprawdę intensywnie, powinieneś mieć w swoim systemie co najmniej 32 MB pamięci wirtualnej (najlepiej co najmniej 16 MB fizycznej pamięci RAM i co najmniej 16 MB partycji wymiany).

Wersje 2.X systemu XFree86 mogą być skonfigurowane tak, by działały już przy 4 MB pamięci RAM, lecz zarówno konfiguracja, jak i późniejsze działanie są wolne i raczej nie warto zawracać sobie nimi głowy. Wersje 3.X nie działają poprawnie przy 4 MB RAM-u (tzn. da się je uruchomić, ale działają tak wolno, że trudno to nazwać działaniem poprawnym). Działają dobrze już przy 8 MB pamięci RAM, ale zalecane jest 16 lub 32 MB.

Dystrybucja oprogramowania XFree86

Większość wersji XFree86 dostarczanych jest jako część dystrybucji Linuxa na płytach CD-ROM. W tym rozdziale przyjmiemy, że posiadasz właśnie taki CD-ROM (choć podane dalej informacje stosują się również prawie w całości do wersji rozprowadzanych przez sieć czy na dyskietkach).

Oprogramowanie XFree86 zwykle umieszczane jest w katalogach o nazwach x1, x2, x3 itd. lub w archiwach o podobnych nazwach. Aplikacje dla tego systemu umieszczane są w katalogach xap1, xap2 itd. lub też w archiwach, których nazwy zaczynają się od litery X. Zwykle w każdym katalogu znajduje się plik tekstowy opisujący zastosowanie zawartych w nim plików.

Zanim zainstalujesz system X, powinieneś sprawdzić, czy będzie on działał poprawnie z już zainstalowanym oprogramowaniem. Zwykle wymagana jest odpowiednia wersja jądra, biblioteki libc oraz ld.so. Plik tekstowy dołączony do dystrybucji powinien rozwiać wszystkie wątpliwości. Jeśli instalujesz system X dostarczony na tym samym CD-ROM-ie, co reszta systemu, możesz spokojnie darować sobie sprawdzanie wersji.

Oprogramowanie może zostać zainstalowane ręcznie przez rozpakowanie każdego z archiwów. Rozpakowane pliki muszą znaleźć się w określonych katalogach. Jest to jednak długotrwały i nużący proces, o wiele wygodniej jest więc użyć programu instalacyjnego, takiego jak setup.

Katalogi używane przez wersje 2.X systemu XFree86 pokrywają się w zasadzie z tymi używanymi w X386. W większości systemów katalogiem głównym jest /usr/X386. Aby zachować spójność, wersje X11R5 i X11R6 zwykle tworzą odpowiednie dowiązania, dzięki czemu pliki mogą zawsze zostać łatwo zlokalizowane.

Wybór serwera X

Przed zainstalowaniem systemu XFree86 musisz zdecydować, jakiego typu serwera będziesz używał. Serwery XFree86 to rodzaj sterowników dla kart graficznych. Wybór złego typu sterownika może spowodować nieprawidłowe zachowanie się systemu (a w niektórych przypadkach nawet uszkodzenie karty graficznej lub monitora). Upewnij się więc, że wybrany sterownik odpowiada zainstalowanemu w Twoim komputerze sprzętowi.

Istnieje kilka typów serwerów XFree86, a ich nazwy mówią, dla jakich typów kart graficznych są one przeznaczone. Wraz z większością wersji dostępne są serwery obsługujące następujący sprzęt:

XF86_Mono              monochromatyczne karty graficzne (serwer ogólny);

XF86_VGA16              16 kolorowe karty VGA (serwer ogólny);

XF86_SVGA              kolorowe karty SVGA (serwer ogólny);

XF86_S3                            akcelerowany serwer dla kart opartych na S3;

XF86_Mach8              akcelerowany serwer dla kart opartych na Mach8;

XF86_Mach32              akcelerowany serwer dla kart opartych na Mach32;

XF86_8514              akcelerowany serwer dla kart opartych na 8514/A.

Serwery ogólne nie zawierają instrukcji specyficznych dla jakiegoś rodzaju kart, powinny więc działać ze wszystkimi kartami spełniającymi dane założenia. Na przykład, serwer XF86_S3 zawiera kod, który działa poprawnie tylko w przypadku użycia karty opartej na układach S3. Zajrzyj do dokumentacji swojej karty graficznej (lub użyj jakiegoś programu diagnostycznego), aby dowiedzieć się, jakie układy zainstalowane są w Twojej karcie. Zdarza się, że do wersji XFree86 dołączone są również inne typy serwerów, więc powinieneś poszukać w ich dokumentacji informacji o kompatybilności z używanym przez Ciebie sprzętem.

Serwery ogólne działają z większością kart obsługujących standard VGA i SVGA. Ponieważ zawierają one tylko najbardziej podstawowe instrukcje pozwalające na komunikowanie się z kartą, nie będą dostępne żadne rozszerzenia oferowane przez dany model karty. Z tego właśnie powodu opracowane zostały serwery akcelerowane, specyficzne dla określonego typu urządzeń, ale za to pozwalające wykorzystać w pełni ich możliwości.

Większość dystrybucji XFree86 zawiera predefiniowane w plikach konfiguracyjnych ustawienia dla standardowych kart VGA. Są to ustawienia bezpieczne, ale mimo wszystko powinieneś przejrzeć pliki konfiguracyjne przed pierwszym uruchomieniem systemu X.

Nazwa używanego serwera jest zmieniana przez modyfikację dowiązania symbolicznego o nazwie /usr/X386/bin/X. Możesz w każdej chwili zmienić typ serwera przez określenie nowej nazwy pliku, na który dowiązanie to będzie wskazywać. Przykładowo: jeśli używasz serwera VGA, a w systemie zainstalowana jest karta SVGA, możesz zmienić serwer za pomocą poleceń:

rm /usr/X386/bin/X
ln –s /usr/X386/bin/XF86_SVGA /usr/X386/bin/X

Pierwsze polecenie usuwa istniejące dowiązanie, drugie tworzy je na nowo, z tym że teraz wskazuje ono na serwer /usr/X386/bin/XF86_SVGA. Nazwy katalogów mogą być nieco inne, w zależności od używanej wersji (jeśli utworzone zostały odpowiednie dowiązania, nie ma to żadnego znaczenia).

Ręczna instalacja XFree86

Jak wspomniano wcześniej, system XFree86 może zostać zainstalowany ręcznie. Dzięki temu możliwe jest umieszczenie plików w innych niż domyślne lokalizacjach. Niektórzy użytkownicy przeprowadzają instalację ręczną, ponieważ pozwala im ona zorientować się dokładnie, co dzieje się w każdym jej etapie. Jest to doskonała metoda na poznanie systemu XFree86 w całej jego złożoności, ale może zabrać naprawdę dużo czasu.

Aby ręcznie zainstalować system X, musisz rozpakować odpowiednie archiwa do właściwych katalogów poleceniem gzip. Proces ten nie jest skomplikowany.

u                                          Zaloguj się jako root.

u                                          Utwórz katalog /usr/X386. Może on już istnieć – niektóre programy instalacyjne tworzą go automatycznie.

u                                          Przejdź do katalogu /usr/X386.

u                                          Za pomocą poleceń gzip i tar rozpakuj i zainstaluj wszystkie pliki wchodzące w skład pakietu X. Składnia polecenia, które należy wydać w tym celu, jest następująca:

gzip –dc rozpakowywany_plik | tar xvof –

u                                          Powtórz ten proces dla każdego ze składników pakietu X, który chcesz zainstalować. Będziesz tym celu musiał przejść do każdego z katalogów wchodzących w skład dystrybucji i rozpakować wszystkie zawarte w tych katalogach archiwa.

Opcje programu tar użyte w podanym wyżej poleceniu powodują, że plikom przypisywany jest odpowiedni właściciel oraz że na ekranie wyświetlane są dodatkowe informacje. Po rozpakowaniu wszystkich plików do odpowiednich katalogów możesz kontynuować proces konfiguracji.

Instalowanie XFree86 za pomocą skryptu

Większość użytkowników preferuje jednak instalację automatyczną. Jest to metoda szybsza i mniej podatna na błędy. Z tego powodu większość dystrybucji oprogramowania X zawiera odpowiednie programy instalujące.

Program instalacyjny systemu Linux zwykle daje możliwość automatycznego zainstalowania XFree86. Jeśli zdecydowałeś się na takie rozwiązanie, wszystkie pliki są już na właściwych miejscach. Jeśli podczas instalacji nie miałeś możliwości zdecydowania, czy chcesz zainstalować system X, odpowiednie pliki mogły zostać zainstalowane automatycznie. Sprawdź, czy w katalogach /usr/X386/bin lub /usr/X11R5/bin znajdują się pliki. Jeśli jest ich tam dość sporo, oznacza to, że system X został zainstalowany.

Nawet jeśli system XFree86 został zainstalowany automatycznie, nie oznac...