k2 - Opieka, wychowanie, pomoc, pojęcia, definicje, elementy składowe
1. definicja pojęcia opieka, ujęcie wąskie i szerokie (wg Kamińskiego)
- Maciaszkowa:
o szerokie - odnosi się do całej populacji, której stwarza się warunki prawidłowego rozwoju;
o wąskie – ogarnia 2 grupy dzieci i młodzieży:
- dzieci i młodzież, których rozwój jest zaburzony z przyczyn organicznych; działanie o charakterze ratownictwa;
- dzieci i młodzież, których rozwój uległ zaburzeniu na skutek niedostatków środowiska wychowawczego (rodziny); działania o charakterze kompensacyjnym;
- Kamiński:
2. cechy konstruktywne opieki
- Kelm:
o sytuacja zagrożenia – zespół czynników oddziaływujących na dziecko negatywnie: potencjalnych lub rzeczywistych;
o brak lub ograniczone możliwości przezwyciężenia sytuacji zagrażającej przez samo dziecko – odwołanie do relacji opiekun – podopieczny;
o wypełnienie społecznej funkcji opieki nad dzieckiem – związek między zaspokojeniem potrzeb dziecka a zaspokojeniem oczekiwań społecznych;
3. funkcje i rodzaje opieki
- Funkcje - koniec lat 90 - Winiarski
o Wspomaganie mechanizmów rozwoju jednostki na różnych etapach życia i rozwoju
o Rozwijanie kompetencji, sił, sprawności jednostki niezbędnych do radzenia sobie w życiu
o Utrwalanie i rozwijanie zasad demokracji
- funkcje:
o homeostatyczna – zaspokajanie potrzeb w celu utrzymywania homeostazy
o egzystencjalna – funkcja funkcji homeostatycznej; skutki i następstwa:
- zachowania życia i zdrowia
- wielostronnego rozwoju
- określonego poziomu normalności funkcjonowania
- zadowolenia z życia oraz warunkowania wychowania
o regulacyjna – regulowanie i rozbudzanie potrzeb, ich granic, norm i sposobów zaspokajania:
- wytwarzanie odporności na ograniczenia i udaremnienia potrzeb
- utrwalanie i rozwijanie potrzeb pozytywnych
- aktualizowanie potrzeb potencjalnych
- kompensowanie potrzeb niezaspokojonych
- uświadamianie potrzeb, przyswajanie właściwej ich hierarchii
- kształtowanie potrzeb kompromisu w sytuacji zderzeń lub sprzeczności niektórych potrzeb
- profilaktyka i terapii potrzeb chorobowych, hamowanie potrzeb nienasyconych
o usamodzielniająca – doprowadzenie do względnej samodzielności i niezależności życiowej
o osobotwórcza
o socjalizacyjna – uspołecznianie i ukulturalnianie potrzeb oraz standardów i sposobów ich zaspokajania
- rodzaje – Dąbrowski:
o profilaktyczna – ukierunkowana na zapobieganie sytuacjom zagrożenia; usuwanie bądź neutralizowanie czynników zagrożenia;
o interwencyjna – postać ratownictwa; ukierunkowana na usunięcie podmiotu opieki spod wpływów już działających czynników zagrożenia;
o kompensacyjna – ukierunkowana na usuwanie lub neutralizowanie następstw zagrożenia rzeczywistego;
4. podobieństwa i różnice między opieką a działalnością socjalną
5. aspekty opieki
6. kryteria opieki (wg Dąbrowskiego)
- kategorie
o zwierzęca – opieka oparta na instynktach;
o transcendentalna – opieka bezwzględna sił wyższych;
o międzyludzka;
7. opieka międzyludzka, podział, rodzaje
- opieka międzyludzka – Dąbrowski - zaspokajanie potrzeb podmiotowych; potrzeb podopiecznego wynikających z przyjęcia za niego odpowiedzialności przez opiekuna, zaspokajanie w sposób ciągły (permanentnie i cyklicznie), bezinteresowne, w nawiązaniu stosunku z podopiecznym
8. podstawowe ogniwa systemu opieki nad dzieckiem
9. polityka opiekuńcza
10. definicja wychowania
- całkowity proces rozwojowy jednostki zwłaszcza młodej (uspołecznienie) czyniący z niej dojrzałego członka społeczeństwa (Jankowski);
- fragmentaryczny proces rozwojowy – kształtowanie w psychice człowieka sfery społeczno-moralnej, empatycznej, wolicjonalnej (polegającej na akcie woli, zależnej od woli), estetycznej (Jankowski);
- osiągnięty w danej fazie rozwojowej poziom tego rozwoju (Jankowski);
- proces intencjonalnego oddziaływania zmierzający do ukierunkowania, wsparcia, skorygowania całościowego rozwoju jednostki, lub fragmentu jej osobowości (Jankowski);
- wyprowadzanie rozwijającej się jednostki ze zwierzęcego stanu natury i podnoszenie jej do stanu człowieczeństwa (Kunowski);
- być w stawaniu się (Lengrand);
- działanie zorientowane na to jak „być bardziej”, celem którego jest wyzwolenie w jednostce świadomości i aktywności życiowej, przysposobienie do autonomicznego działania (Freir);
- Suchodolski – wychowanie metodą naprawy świata; wychowanie jest przygotowaniem do zadań stawianych przez cywilizację -> myślenie globalne, szerokie
11. podobieństwa i różnice między działalnością opiekuńczą a wychowawczą
- pojęcia:
o wychowanie – proces w ramach którego dokonuje się zmiana w osobowości ze względu na normatywny ideał, a efekt tego procesu zależy od uznawanego przez wychowanków systemu wartości;
o opieka – świadczona jest niezależnie od tego jaki system wartości uznaje podopieczny i czy pragnie zmian idących w kierunku uznawania norm społecznie aprobowanych;
- swoistości opieki w porównaniu z wychowaniem:
opieka
wychowanie
Pierwotna (w filogenezie, ontogenezie, procesie opiekuńczo-wychowawczym)
wtórne
Odnosi się do wymagań stawianych przez właściwości tkwiących w naturze człowieka (potrzeby i niedyspozycje samoregulacyjne)
Odnosi się do tego czego jeszcze w strukturze osobowości człowieka nie ma (modele-wzorce osobowe)
Wyznaczana koniecznością zachowania istnienia i jego ciągłości
Wyznaczane koniecznością zachowywania, przekazywania i rozwijania dorobku kulturowego
działania w stosunku do jednostek upośledzonych w stopniu głębokim, nieuleczalnie chorych oraz nad człowiekiem starym w okresie niedołężności, a także w sytuacjach realnego zagrożenia człowieka
Działanie w stosunku do wszystkich jednostek
12. elementy składowe, funkcje i rodzaje wychowania
- rodzaje:
o Wychowanie skuteczne - gdy trzy (cztery) czynniki są ze sobą zbieżne i w wyniku zabiegów wychowawczych dziecko zdobyło pożądane doświadczenie a wiec cel wychowawczy został osiągnięty
o Wychowanie nieskuteczne - wychowanek mimo aranżowanych sytuacji nie zdobył zamierzonego doświadczenia
o Wychowanie błędne - wywołujące niekorzystne dla rozwoju dziecka doświadczenia
- elementy:
o Cel wychowawczy
o Sytuacje wychowawcze organizowane przez nauczyciela
o Doświadczenia zdobyte przez wychowanka w procesie wychowawczym
o Zmiany zachodzące w osobowości wychowanka pod wpływem doświadczeń
13. definicja, cechy i podziały pomocy
- Pomoc - Dąbrowski - współdziałanie z podmiotem w sytuacji trudnej w realizacji na normalnym poziomie jego aktywności podstawowej, przywracaniu normalności tej sytuacji, zapobieganiu aktualizacji sytuacji trudnej albo na ułatwianiu lub uefektywnianiu sytuacji będących w granicach normy; Jest to ujecie wąskie sprowadzające się do: Warunków w których udziela się pomoc, Podkreślenia rozwiązywania trudności i przeciwdziałania im, Skupienia się na współdziałaniu z podmiotem
- cechy:
o brak odpowiedzialności za osobę która pomoc otrzymuje, ani za wykorzystanie tej pomocy i skutki tego
o zależność między stronami ma charakter symetryczny;
o brak ubezwłasnowolnienia
- Pomoc
o Doraźna
o Neutralna
o Podmiotowa
14. podobieństwa i różnice opieki i pomocy
pomoc
Obejmuje jednostki niezdolne do samodzielnego życia
Obejmuje jednostki w sytuacji trudnej
Bierze za jednostkę odpowiedzialność
brak odpowiedzialności za osobę która pomoc otrzymuje, ani za wykorzystanie tej pomocy i skutki tego
Asymetryczne zależności między opiekunem a podopiecznym
Symetryczne zależności
Charakter ciągły, bezinteresowny
Charakter może być doraźny, okresowy, wzajemny, zwrotny
Trwały układ – stosunek opiekuńczy
Nie wymaga trwalszych więzi interpersonalnych i bezpośrednich styczności
15. definicja pedagogiki opiekuńczej, jej przedmiot, zadania i funkcje
- pojęcie – nauka o funkcjach, zadaniach, zasadach, formach i metodach opieki, wychowaniu przez opiekę i wychowaniu opiekuńczym
- przedmiot - zjawisko opieki nad dziećmi i młodzieżą: osieroconymi, opuszczonymi, zaniedbanymi a także osobami w innych kategoriach wieku znajdującymi si...
selipa0203