[za Marcelego II (1555) i Pawła IV (1555-59) nie zwoływano sesji]
tematy: protestantyzm, kontrreformacja, dogmatyka, organizacja Kościoła
uczestnicy: stosunkowo niewielu, głównie Włosi
Sobór Trydencki stworzył przełom w historii wyznania katolickiego. Dokladnie określił potrzebną w latach konfliktów doktrynę i określił trwające do dziś organizacyjne ramy duszpasterstwa. Jednak, zwołany za późno, nie spełnił swojego głównego celu- pojednanie chrześcijan. Sobór został zwołany w celu doprowadzenia do porozumienia z protestantami. W rzeczywistości określił stanowisko Kościoła katolickiego akcecntując różnice. Był potwierdzeniem odmowy dialogu. Wybór Trydentu, miasta włoskiego, ale na ziemi Cesarstwa Niemieckiego oraz przybycie kilku przedstawicieli protestanckich książąt nie mogły zmienić sytuacji. Sobór miał już tylko umocinić katolików i przekonać niezdecydowanych. W tym samym czasie Paweł III reorganizował Inkwizycję (1542) a w 1559 Paweł IV stworzył indeks ksiąg zakazanych. Sytuacja polityczna silnie wpływala na jego przebieg, stąd dlugie przerwy w obradach i pewien wplyw wladców europejskich na kształt uchwaleń.
TEOLOGIA SOBORU
(w nawiasach autorzy przeciwnych poglądów)
- protestanckiej doktrynie „wolnego badania” i „samej Biblii” przeciwstawiono wyjaśnianie Pisma w ciągu wieków przez Tradycję,
- Grzech pierworodny zmazany przez chrzest (Luter),
- Pierwszeństwo doktrynie o usprawiedliwieniu jedynym i koniecznym, przez wiarę, przed protestancką o podwójnym usprawiedliwieniu,
- Wolna wola- człowiek odpowiada za swoje czyny, więc nie ma predestynacji. Człowiek odpowiada za zło, dobre uczynki liczą się do zbawienia,
- konieczne warunki zbawienia: łaska i wiara- czyli współdziałanie człowieka z łaską (Kalwin),
- 7 Sakramentów- skuteczny znak łaski (Luter). Ich wartość nie zależy od stanu łaski udzielającego (Hus),
- Eucharystia to najważniejszy sakrament,
- transsubstancjacja, czyli rzeczywista obecność- przemiana całej substancji chleba w Ciało, wina w Krew; pozostaje tylko zewnętrzny wygląd (gł. Zwingli i Kalwin),
- trwałość Obecności w hostiach,
- obecność całego Chrystusa w w każdej części- umożliwienie komunii w pod jedną postacią,
- przypomnienie o obowiązku częstego przystępowania do Komunii,
- reguły dotyczące produkcji komunikantów i wina,
- Rozwój kultu eucharystii,
- Msza jako ofiara, nie tylko pamiątka,
- Łacina językiem liturgii,
- Wulgata obowiązującą wersją Pisma,
- Kościół ma prawo udzielania odpustów,
-
DUSZPASTERSTWO
- Papież biskupem Kościoła,
- papieska piecza nad Episkopatem dzięki systemowi nuncjatur,
- zobowiazanie kleru do wyglaszania kazań,
- lektoraty Pisma przy kościołach,
- biskup może mieć tylko jedną diecezję i powinien w niej przebywać,
- wzmocnienie autorytetu biskupa w diecezji: kontrola kleru i parafii, sądzenie spraw obyczajowych,
- zakładanie seminariów,
- podniesienie wymagań dla kleryków,
- nacisk na obyczajność kleru,
- zaostrzenie dyscypliny zakonnej,
- stały rytm synodów- nieprzestrzegany później.
- Wydanie katechizmu parafialnego,
- brak odwołania do wladz cywilnych w sprawach o naduzycia Kościoła,
EFEKT
Podkreślenie w eklezjologii różnic między katolicyzmem i protestantyzmem, przewaga czynnika hierarchicznego nad społecznym (pionowa organizacja Kościoła), z umocnieniem władzy Rzymu przez nuncjatury i ograniczenie kompetencji biskupów do wykonywania papieskich zarzadzeń. Stosunek Kościoła do świata w systemie trydenckim polega na postawie opozycji, a potem- obcości.
REALIZACJA POSTANOWIEŃ SOBOROWYCH
Nowe uprawnienia papieża i władza biskupów spotkały się z oporem domów panujących, głownie Francji i Hiszpanii, które chciały pośredniczyć między Rzymem a poddanymi i krytykowały ingerencję Kościoła w życie obywateli przy wydzieleniu kleru spod sądownictwa cywilnego. Z kolei doktryny dogmatyczne zostały zaakceptowane przez wszystkie katolickie szkoły teologiczne. Realizacja postanowień dyscyplinarnych napotkała przeszkody psychologiczne- przyzyczajenie do nepotyzmu, kumulacji dóbr itp.
WAŻNE POSTACI
Stanisław Hozjusz (ur. 1504,Kraków - zm. 1579 okolice Rzymu) – humanista, poeta, sekretarz królewski, sekretarz wielki koronny, dyplomata, biskup chełmiński i warmiński, kardynał, teolog-polemista, jeden z czołowych przywódców polskiej i europejskiej reformy Kościoła.
Urodził się rodzinie mieszczańskiej, dzieciństwo spędził w Wilnie. Studiował sztuki wyzwolone Akademii Krakowskiej, nauczał dzieci, pisał wiersze. Później studiował teologię i prawo na uniwersytetach w Bolonii i Padwie zdobywając doktorat. Po powrocie do kraju pracował w kancelariach biskupów krakowskich, i kancelarii królewskiej. Od 1543 r. sekretarz wielki. Mimo perspektyw kariery na drodze urzędniczo-politycznej obrał drogę kariery ściśle duchownej. W 1543 przyjął święcenia kapłańskie. W 1550 został biskupem chełmińskim, rok później warmińskim.
Szybko zyskał sławę jako katolicki teolog-polemista. Jego pisma będące owocem polemik z polskimi i niemieckimi ewangelikami odznaczały się erudycją, ciętością języka oraz kunsztowną łaciną. Hozjusz stał na gruncie ortodoksji katolickiej i bronił papiestwa. W opinii współczesnych nie miał sobie równych w świecie katolickim.
Na synodzie piotrkowskim w 1551 r. nakłonił biskupów polskich do zaprzysiężenia ułożonego przez siebie Confessio fide catholicae Christiana (Wyznanie wiary katolickiej), gdzie sformułował program odnowy w Kościele katolickim. Najważniejsze jego dzieła cieszyły się wielką poczytnością w całej Europie i osiągały znaczne ilości wydań w zwłaszcza w Niemczech i Francji.
Był jednym z pięciu legatów papieskich na ostatnią sesję Soboru Trydenckiego i przewodniczył obradom soborowym. Na soborze był zdecydowanym przeciwnikiem ustępstw na rzecz protestantów i bronił pozycji Stolicy Apostolskiej. W 1561 r. kreowany przez Piusa IV kardynałem, a w 1565 był nawet na konklawe jednym z liczących się kandydatów do tiary papieskiej. W kraju bezgraniczne oddanie papiestwu naraziło go na silną krytykę szlachty i niechęć króla. W 1564 r. na sejmie w Parczewie przyczynił się do przyjęcia uchwał trydenckich przez króla i senat. Wprowadził do Polski jezuitów.
Święty Karol Boromeusz (1538- 1584) - włoski kardynał, arcybiskup Mediolanu, święty Kościoła Katolickiego, architekt Soboru, siostrzeniec Piusa IV. Doktorat w Pawii z prawa uzyskał w 1559 W 1564 został mianowany arcybiskupem Mediolanu. Usunął wiele nadużyć w kościele, tępił karierowiczów, fundowal przytułki, rozdawał zywność. Miał wielki wkład w pracach ostatniej fazy Soboru Trydenckiego i dokładał starań, by jego postanowienia były realizowane w jego archidiecezji. Był członkiem Kongregacji Soboru, nadzorującej wprowadzanie reform po Soborze Trydenckim, od jej powołania do końca swojego życia. Był oddany bez reszty dziełu reformy trydenckiej. Przez kilkaset lat był sztandarowym wzorem nowego modelu biskupa czasów kontrreformacji.
Św. Teresa z Awila, hiszpańska zakonnica i mistyczka, reformatorka zakonu karmelitanek. Kanonizowana w 1622 roku. Choć nie brała sama udziału w Soborze, jej działalność miała wpływ na odrodzenie religijne w całej Europie oraz umocnienia kontrreformacji.
Święty Jan od Krzyża, karmelita, mistyk, Doktor Kościoła, wybitny hiszpański poeta i reformator zakonny.
Święty Filip Neri, jeden z przywódców kontrreformacji, doradca papieży, założyciel rodziny zakonnej filipinów- pierwszej bez ślubów.
Franciszek Salezy, francuski teolog i filozof katolicki, przedstawiciel humanizmu, Autor dzieła „Filotea - Wprowadzenie do życia pobożnego”.
nix0009