Arthur Deikman - Bimodalna świadomość i doświadczenie mistyczne.pdf
(
483 KB
)
Pobierz
(Microsoft Word - Arthur Deikman - Bimodalna \234wiadomo\234\346 i do\234wiadczenie mistyczne)
ArthurDeikman
ArthurDeikman
Bimodalnaświadomośćidoświadczeniemistyczne
Wstęp
Doświadczenie mistyczne jest zjawiskiem psychologicznym z
regułypomijanymprzezwspółczesnychnaukowców.Sytuacjatajest
zrozumiała. Naukowcy prowadzili długotrwałą walkę, aby się
wyzwolićspodkontrolireligii,doświadczeniamistycznezaśsązwykle
opisywane w Ŝargonie religijnym. Nic więc dziwnego, Ŝe to, co
mistyczne, powinno się traktować z podejrzliwością i klasyfikować
jakoczęśćzorganizowanejreligii.Wdodatkutreśćiformaniektórych
rodzajów doświadczeń mistycznych wskazują jasno na
psychopatologię. Skąd teŜ naukowcy mogą ulec pokusie odrzucenia
wszelkichtegorodzajudoniesieńjakoprzykładówswoistejhisteriiczy
szaleństwa. Wreszcie* co najwaŜniejsze, badanie doświadczenia
mistycznegowymagaodbadaczawspółuczestnictwa,takbymógłsię
oderwaćodsposobumyślenia,dojakiegonawykł,naczasdostatecznie
długi, Ŝeby wczuć się w odmienną modalność świadomości
dominującąwtegorodzajuzjawiskach.Takaobserwacjaniemieścisię
w eksperymentalnym modelu współczesnej nauki. Szczególnie
psychologowiestaralisięwzorowaćnaosiemnastowiecznychfizykach,
którzy wierzyli, Ŝe mogą osiągnąć „obiektywność" w obserwowaniu
świata.NajwyŜszyczasskończyćztegorodzajupodejściem.UwaŜna
lektura klasycznej literatury mistycznej, jak równieŜ raportów ze
stanów wywoływanych przez środki psychodeliczne prowadzi do
wniosku, Ŝe w szerokim obszarze zjawiskmistycznych mieszczą się
procesy,przebiegającewedługokreślonychpraw,poddanemodalności
świadomościrówniedojrzałejinaswójsposóbpraktycznejjakta,do
której jesteśmy przyzwyczajeni. W niniejszym artykule podam do
wodyiracjenapoparcietegotwierdzenia.
213
ArthurDeikman
Zjawiskamistyczne
Podstawową cechą doświadczenia mistycznego jest intuicyjne
spostrzeŜenie, Ŝe jesteśmy częścią wszechświata, który stanowi
jednolitą całość. Jak zauwaŜył William James i inni, doświadczeniu
takiemutowarzyszązwykleuczuciaczciipodziwu;jestonowysoce
cenione i uwaŜa się, iŜ wiąŜe się ono z bardziej bezpośrednim
postrzeganiem rzeczywistości niŜ to, które zwykle bywa dostępne.
Takie intuicyjne doświadczenie określamy mianem mistycznego,
albowiempanujeprzekonanie,iŜjęzykniejestgowstanieoddać.
Relacje na temat doświadczeń mistycznych obejmują rozległy
obszarprzeŜyć,odchwiliradościiintensyfikacjidoznańzmysłowych,
nieodbiegającychzbytnioodnormalnejświadomości,dostanów,które,
jak się uwaŜa, wykraczają poza wszelkie wyobraŜenia, myśli i
doświadczeniapercepcyjne,dojakichprzywykliśmy.Dlacelówopisu
moŜnapodzielićtodoświadczeniena:1)doznaniowe—beztreningu,
2)doznaniowe—ztreningiemoraz3)transcendentne—ztreningiem.
Określenie „doznaniowe — bez treningu" odnosi się do doświadczeń
występujących u osób, które nie praktykują regularnie modlitwy,
medytacji czy innych ćwiczeń duchowych. Oczywiście, kaŜdy moŜe
mieć doznaniowe doświadczenie mistyczne. W takich stanach
uwydatniają się intensywne zjawiska afektywne, percepcyjne i
poznawcze,którestanowiąprzedłuŜeniedobrzeznanychprocesówpsy
chologicznych. Często czynnikami wyzwalającymi te zjawiska są
przyroda,narkotyki,muzykaiseks.WilliamJames,byzilustrowaćtego
rodzajudoświadczenie,zacytowałrelacjęTrevora:
„ZgodzinęszedłemdrogąkuC,apotemzawróciłem.Wracając,
niespodziewanie,bezŜadnegoprzygotowania,poczułem,Ŝejestemw
niebie: był to stan wewnętrzny pokoju, radości i jakiejś pewności
niewypowiedzianiesilnej,towarzyszyłotemuwraŜeniekąpaniasięw
ciepłym,jarzącymświetle,
214
ArthurDeikman
które jakby z zewnątrz przenikało do wnętrza. Wydawało mi się,
jakbymprzerastałwłasneciało,choćwszystkowokółmniebyłojeszcze
jaśniejsze i bliŜsze, niby dzięki oświetleniu, w którego ognisku
znajdowałemsię.GłębokietowraŜenie—słabnąc—trwałopoty,póki
niedoszedłemdodomu,ipozostałojeszczeprzezczasjakiś,ustępując
dopierostopniowo."
2
W tej samej ksiąŜce James dał przykład kogoś poddanego
znieczuleniu chloroformem. Przykład ten przypomina bardziej
współczesneopisyosóbzaŜywającychLSD25iśrodkipokrewne:
„Zdawało mi się, Ŝe jestem bliski śmierci; nagle dusza moja
poczułasięwobecnościBoga,rozmawiającegozemnąiodnoszącego
się do mnie tak, jak odnosić się moŜe ktoś silny i niezawodnie
rzeczywisty. Czułem, Ŝe płynie on nade mną, jakby światłem.
Niepodobna opisać uniesienia, którego doznałem . Później zacząłem
budzić się powoli spod wpływu narkotyku i dawne poczucie mego
stosunkudoświatajęłopowracać,anowepoczuciestosunkudoBoga
blednąc.”
3
Bucke,którybyłlekarzem,doznałklasycznegodoświadczenia,
którepojawiłosiębezŜadnychszczególnychbodźców,wyłaniającsię
zestanuwyciszenia:
„Nagle,bezjakiegokolwiekostrzeŜenia,poczuł,Ŝespowijago
obłokbarwypłomienia.Namomentpojawiłasięmyśloogniu,nagłym
poŜarzewwielkimmieście,leczpochwilistwierdził,Ŝetoświatłojest
w nim. Bezpośrednio potem doznał radosnego uniesienia, ogromnej
radości, której towarzyszyła czy teŜ po której nastąpiła iluminacja
intelektualna,umykającawszelkiemuopisowi."
4
Kategoria „doznaniowe — z treningiem" obejmuje te same
zjawiska występujące u osób wierzących, które świadomie
poszukiwały „łaski" i „oświecenia" poprzez długą praktykę
medytacyjnąidyscyplinęreligijną.(Napoziomiefenomenologicznym
nie sposób rozróŜnić stanów doznaniowych — bez treningu i
doznaniowych—ztreningiem,leczrelacje
215
ArthurDeikman
mistyków,mającychzasobątrening,sązwyklesformułowanewjęzyku
systemureligijnego,wktórymzostalipoddanitreningowi.)JakmoŜna
podejrzewać, doświadczenie mistyczne pojawiające się w wyniku
treningu, pobudzane i ukierunkowane przez sformalizowaną strukturę
społeczną i ideologię, ma bardziej znaczący efekt psychologiczny.
Istnieją jednak opisy doświadczeń spontanicznego nawrócenia się,
warte uwagi ze względu na ich wpływ na Ŝycie człowieka. Typową
cechąwszelkichdoświadczeńmistycznychjestto,Ŝemniejlubbardziej
blakną pozostawiając tylko wspomnienie czy tęsknotę za samym
przeŜyciem. Doświadczenia transdoznaniowe czy doświadczenia
„oświecenia"wywierająpodobnobardziejtrwałeskutki,lecznawetw
tych przypadkach trening kontynuuje się przez dłuŜszy czas, aŜ do
chwili,kiedydoświadczenie„przeniknie"Ŝyciecodzienneczłowieka.
Wydaje się, iŜ doświadczenia mistyczne tworzą pewien cykl
rozwojowy, kiedv pojawiają się jako część określonej dyscypliny
duchowej.(Tacymistycyjakśw.JanodKrzyŜaiśw.TeresazAvili,
tacy komentatorzy jak Poulain oraz literatura mistyczna Wschodu na
ogół dzielą zjawiska i etapy, które przechodzi mistyk, na wstępne
doświadczenieoduŜejintensywnościemocjonalnejiwyobraŜeniowej
(doznaniowe) i stanowiące ostateczny cel doświadczenia wyŜszego
rodzaju, które wykracza poza uczucia i wyobraźnię. To drugie
doświadczenie, które prawie zawsze pojawia się w wyniku długiego
treningu, mieści się w kategorii doświadczeń „transcendentne — z
treningiem”. Poulain tak opisuje ten stan: „Duch bywa przeniesiony
ponadwszystkiewładzewjakąśniezmiernąsamotność,októrejnikt
śmiertelnynaleŜyciemówićniemoŜe.Jesttotajemniczaciemność,w
której kryje się nieskończone dobro. Człowiek jest dopuszczony i
zaabsorbowany czymś jednym niezłoŜonym, BoŜym, nieogarnionym,
takŜeniemalsamzlewasięzNimwjedno(...)Wtejjednościzaciera
sięodczuciewielości
.
Kiedypotemludziepowracajądosamychsiebie,
odnajdująwyraźnepoznanie
216
ArthurDeikman
rzeczy,jaśniejszeidoskonalsze,niŜjemająinni(...)Tenstannazywa
się niewymowną ciemnością (...) Ta ciemność jest światłem, do
któregoŜadenumysłstworzonyniemoŜedostaćsięnaturalnąsiłą."
5
Tensamstan„SutraSerca”oddajenastępująco:
■
„Pozauczuciem,myślą,wraŜeniem,rozumieniem,pozaokiem,
uchem, nosem, językiem, ciałem, umysłem. Poza formą, dźwiękiem,
zapachem,smakiemlubmyślą."
6
Rozumieniezjawiskmistycznych
Klasycznetekstymistyczneznaderodmiennychkulturiepok
zalecajątesamepodstawowetechnikipsychologicznewceluuzyskania
tej samej podstawowej przemiany świadomości. Brak miejsca nie
pozwala na podanie tylu przykładów, by moŜna było przekazać to
przekonaniezmocą,najakązasługuje,leczprzykładowomoŜnapodać,
ŜezaleceniaWalteraHiltona,czternastowiecznegokanonikarzymsko
katolickiego,przypominająradyPatandŜalego,joginazszóstegowieku.
Tę obszerną literaturę moŜna streścić następująco: Jeśli ktoś
pragnie osiągnąć wyjątkowy stan, który wykracza poza zwykłe,
dostępnenacodzieńuczuciaispostrzeŜenia,stan,wktórymmoŜna
doświadczyć Boga czy własnej pierwotnej istoty, powinien
praktykować: 1) jakiś rodzaj medytacji kontemplacyjnej oraz 2)
wyrzeczenie.
Traktując te instrukcje jako psychologiczną procedurę
badawczą, zbadałem medytację kontemplacyjną w warunkach
laboratoryjnych.
7
Medytacjakontemplacyjna
Kontemplacja jest nieanalitycznym postrzeganiem przedmiotu
czyideinieanalitycznym,poniewaŜrezygnujemyz
217
Plik z chomika:
cetelem.x
Inne pliki z tego folderu:
Psychologia religii -Holm, Lans, Unger, Ahlberg, Grof, Dittes, Galanter, Richardson, Spielmann, Nilsen, Luckett i inni.pdf
(86291 KB)
Apostazja Moszczynska (Religia a kultura).pdf
(825 KB)
Psychologia religii wyklad 2011.pdf
(9502 KB)
Religia jako sposób radzenia.pdf
(475 KB)
Amerykanska szkola humanistyczna.pdf
(31804 KB)
Inne foldery tego chomika:
czyz katarzyna
Excel 2010 w firmie (PL)
Michalak Antoni
Photon 720p PL
wielobob maciej
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin